Een meesterwerk in boekvorm: “Portraits in the presence of Marina Abromovic”

Kunstminnaars zullen het beeld wel kennen: Marina Abramovic die in haar performance ‘The artist is present’ in het MoMa oog in oog komt te staan met haar vroegere minnaar en partner in crime Ulay. Volgt een ontroerend moment, tranen, een handgebaar.

Wel, voor eens en voor altijd: VERGEET DIT BEELD.

Het was slechts een vergissing, een foutje in een grootser kunstwerk. Marina was niet op de hoogte dat ze oog in oog zou komen te staan met Ulay,, dus uiteraard was ze overmand door emotie. Maar daar ging haar meesterwerk helemaal niet om. Het was nooit de bedoeling om fysiek contact te hebben met de mensen die voor haar kwamen zitten.

Eerst is er de prestatie. Drie maanden van maandag tot zaterdag 8 uur per dag (op vrijdag zelfs 10 uur lang), onophoudelijk stilzittend aanwezig zijn. Niet eten –ze heeft de maanden ervoor een speciaal door de NASA ontwikkeld dieet gevolgd om dit vol te houden-, niet even opstaan om naar toilet te gaan – daar heeft ze haar eigen techniek voor ontwikkeld-, en vooral: een mentale weerbaarheid die haar tegen de fysieke en mentale pijn beschermt. Want pijn zal het gedaan hebben: probeer zelf maar acht uur lang onbeweeglijk op een stoel te zitten, zelfs met een kussen.

Voor haar een stoel (eerst ook een tafel, maar die liet ze na een paar dagen wegdoen), waar bezoekers uitgenodigd werden op te zitten, voor Marina. Stilzwijgend.

72 dagen, netgeteld 736,5 uren (ook dit door een kleine vergissing, de performance had 737 uur moeten duren). 1,545 mensen kwamen op de stoel voor haar zitten in die tijd. Sommigen zelfs enkele uren.

abramovic-art-2010-001-artistispresent_0-1

© Marco Anelli

 

Een uitermate hedendaags kunstwerk

De meeste hedendaagse kunstenaars proberen een (nieuwe) band te schapen met de toeschouwer, ze op een of andere manier bij hun werk te betrekken, ze laten deelnemen in het werk.

Wat doet Marina? Ze wist de grenzen tussen toeschouwer en kunstenaar gewoonweg volledig weg. De ‘zitters’ zijn evengoed toeschouwer, van Marina, als Marina zelf toeschouwer is van de ‘zitters’. De toeschouwers die naar beide kijken beleven dit moment evenzeer, zitten fysiek mee in het kunstwerk.

De performance biedt een antwoord op zoveel vragen en betrachtingen in de hedendaagse kunst. Is er nog een canvas nodig? Een drager van de kunst hoedanook? Hoe verklein je de rol van de kunstenaar in het maken van kunst? Hoe kan je iedereen betrekken in het maken ervan? Is het leven zèlf een vorm van kunst? Bueys is nooit veraf, maar waar hij de vragen stelde, biedt Marina een levend voorbeeld van hoe het kan. Of moet. Een antwoord.

abramovic2

© Marco Anelli

Het ultieme kunstwerk

Niet iedereen zal het hier mee eens zijn, maar wat mij betreft kan je goede kunst meten aan de impact die het heeft op de toeschouwer. Goede kunst zal de kijker op een of andere manier veranderen. Blijvend, duurzaam veranderen. Geen twijfel mogelijk dat ‘The artist is present’ de toeschouwers, in deze zin de mensen die voor haar kwamen te zitten, maar evenzeer de mensen die aan de rand zaten toe te kijken, blijvend heeft geïmpacteerd.

Marina geeft er in haar autobiografie ‘Walk through walls’ een verklaring voor:

Ik denk dat de mensen verrast waren door de pijn die in hen opborrelde. Volgens mij kijken mensen nooit ècht in zichzelf. We doen allemaal zoveel mogelijk ons best om confrontatie te vermijden. Maar deze situatie was totaal anders. Eerst wacht je urenlang om voor me te mogen zitten. Dan zit je voor me. Je wordt bekeken door het publiek. Je wordt gefilmd en gefotografeerd. Je wordt bekeken door mij. Je kunt geen kant op, alleen in jezelf. En dat is het punt. Mensen hebben veel pijn en we proberen het allemaal weg te drukken. En als je emotionele pijn maar lang genoeg wegdrukt, wordt het lichamelijke pijn.

Maar bij nader inzien stelt de performance een aantal wezenlijke vragen in verband met kunst. Waar begint de impact van een kunstwerk precies, bij de kunstenaar of bij de toeschouwer? Wat is precies de rol van de kunstenaar in het creëren van deze impact? Door haar aanwezigheid? Of door het idee dat ze had van haar aanwezigheid als kunst te presenteren? Door haar stille dialoog met de bezoeker? Zijn niet alle dialogen tussen kunst en kijker per definitie ‘stil’? Is niet alle kunst die een impact heeft op jou in wezen een projectie van jezelf?

Boeiende vragen.

 

abramovic_the-artist-is-present

© Marco Anelli

Blijvende kunst

Dit kunstwerk, de performance, is per definitie eindig. ‘The artist is present’ werd het jaar erop weliswaar nog eens in Moscow opgevoerd, maar dat was een mislukking. Nog een foutje. Het kon maar eenmaal plaatsvinden. Het kan nooit meer met dezelfde intensiteit, met dezelfde overload aan emotie en inspanning worden overgedaan. In deze zin is het werk uniek.

Wat niet wil betekenen dat de impact van het werk voorbij is.

Tijdens de hele duur van haar performance was haar vriend-fotograaf Marco Anelli aanwezig, om foto’s te maken van zowel Marina als alle mensen die voor haar kwamen zitten. Anelli selecteerde de foto’s van de mensen net op het moment dat hun emotie, hun introspectieve zoektocht dat met de aanwezigheid van de kunstenares begint, een hoogtepunt bereikt.

abramovic

© Marco Anelli

Een selectie van portretten is in boekvorm uitgegeven. Ik kocht het na het lezen van haar autobiografie, en neem het sindsdien regelmatig door. Steeds word ik overmand door de hevige emoties die uit de portretten, en dus uit de perfomance zèlf opkomen. Gedeeltelijk zijn het ook mijn emoties, zelfs al kunnen het niet dezelfde zijn als de geportretteerden.

Zoveel menselijke emoties lijken in deze portretten samengebald. Leed, hoop, vreugde, ontzag, Alle levensverhalen die we net als Marina wanneer ze de mensen aankeek nooit zullen kennen, maar die maken dat ze op dit punt, geestelijk naakt voor de kunstenares, in alle hevigheid losbarsten. Een directe, intense neerslag van een levensloop culminerend in een exact moment.

Hierin zit dus ook de magie en het blijvend karakter van het werk: zelfs wanneer de perfomance al lang voorbij is blijft het via dit boek een impact hebben. Op mij althans…

Een boek om te koesteren.

abramovic_marcoanelli_portraits

Frederic De Meyer

Frederic De Meyer

Art crunches: Bernard Frize, Banksy, Zou, Chinese art, MadC, Dan Witz
Frederic De Meyer

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

1 Comment

  1. Ik heb net de laatste bladzijde omgeslaan van “Walk Through Walls” memoir van Marina Abramovic. Graag deel ik even hetvolgende dat op blz. 330 staat (naar aanleiding van The Artist is Present :
    “Puur de hoeveelheid liefde, de onvoorwaardelijke liefde van vreemden, was iets ongelooflijks dat ik nooit eerder in die mate had gevoeld. Ik weet niet of dit kunst is, dacht ik bij mezelf. Ik weet niet wat dit is, of wat kunst is. Ik had kunst altijd gezien als iets wat je uit via bepaalde kanalen : schilderen, beeldhouwen, fotografie, schrijven, film, muziek, architectuur. En ja, performance. Maar deze performance ging de performancekunst voorbij. Dit was het leven. Kon kunst losstaan van het leven, en moest dat wel kunnen? Ik begon er steeds meer van overtuigd te raken dat kunst het leven moet zijn, zij moet iedereen toebehoren. Ik vond meer dan ooit dat wat ik gecreëerd had een doel had…”

    Post a Reply

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op