‘Schilderen over geheimen’, Paul De Moor over het werk van Michaël Borremans

Hoe beschrijf je een meesterwerk? Hoe vat je in woorden wat in wezen onvatbaar lijkt te zijn, en wellicht ook is?

Als kunstcriticus ga je misschien op zoek naar  historische referenties, naar tactiele getuigenissen die binnen het canvas vervat liggen, beschrijf je het kader waarin het creatieve proces plaats vindt, wat zich uiteindelijk makkelijk in woorden laat vertalen. Als kunstkenner, laat staan -verzamelaar zal je al gecharmeerd geraken door deze of gene spitsvondige penseelstreek, door hoe dergelijke details vat hebben op het gehele beeld, hoe de verfdikte die hier werd toegepast, en daar volledig werd weggevaagd, greep heeft op wat werd geschapen, maar ook dit zal je intuïtief, en tot op zekere hoogte slechts succesvol tot woorden kunnen herleiden.

Als wat naïeve kunstminnaar, waar ik mezelf toe reken, zal het algemene effect van een werk je al dan niet kunnen verleiden. Dat zal van de geplogenheden van elk individu afhangen. Maar dit verwoorden zal al wat meer moeilijkheden opleveren. Er komt zoveel bij te kijken, objectieve waarnemingen zullen al te makkelijk met persoonlijk verleden samenvloeien, intieme details met filosofie, of laten we het gemakzuchtig mentale hygiëne noemen. Dergelijke emoties laten zich moeilijker vatten. Te complex om zich aan een zuiver rationele analyse te onderwerpen, te rijk om er enkel een poëtische voetnoot onder te plaatsen. Een meesterwerk roept zoveel tegelijk op, om het even de achtergrond van de kijker.

Het lijkt me alsof Paul De Moor in zijn behandeling van het werk van Michaël Borremans een vierde weg heeft gevonden. Het kostte me wat tijd om me los te rukken uit de gebruikelijke, hierboven beschreven leesmethoden van een werk. Maar wanneer je dit doet biedt de lezing van De Moor heel wat nieuwe perspectieven, die verrassend bruikbaar blijken te zijn in het aanschouwen van het werk van Borremans.

Dat komt door het verrassende perspectief dat De Moor koos om over het werk van Borremans te vertellen. Geen analytisch gezeur, geen persoonlijk gemijmer. Het lijkt alsof hij meekijkt over de schouder van de meester terwijl hij aan het werk is. Zich tezelfdertijd als hem verbaast over een toevallig gevonden spitsvondigheid die zijn werk komt vervolledigen, zelf al was het onderwerp van het werk de verrassing zèlf. Net als hem achterover leunt voor de kunst in opbouw, niet om het te keuren, niet om het met een kritische blik voorgoed tot de prullenmand te ketteren, maar om te zien waar er mogelijkheden zitten tot verbetering, tot verscherping, tot verdieping van een standpunt waar hij gaandeweg, net als de kunstenaar, sowieso reeds het pad van was kwijtgeraakt. In een goed werk raakt de kunstenaar ook wel eens verloren.

Maar dat is precies de bedoeling. En dat is precies de verrijking die De Moor aanbiedt voor een ‘lezing’, zoals men zo mooi placht te zeggen, van het werk van Borremans. Naast een vogelperspectief en een kikkerperspectief heeft De Moor een schouderperspectief ontwikkeld. Een manier om met zijn pen nagenoeg over de penseelstreken van de kunstenaar heen te lijnen. Om zijn omgeving, zijn werkzaamheden, zijn bestaan zelf proberen te vatten in enkele zinnen, in een opeenvolging van gedachten, zonder ooit tot mijmering te verworden, daarvoor zijn ze vaak te scherp en te zinnig, of een combinatie van beide. Even uitgepuurd, even doordacht als de werken die hij omschrijft. Even doordrongen en doorvlochten van waar hij mee bezig is, in zijn geval het aanschouwen van een meesterwerk…

Een tekst biedt zelden een meerwaarde aan een beeld, tenzij het als oorsprong dient ervan. Maar de teksten van Paul De Moor over het werk van Borremans bieden, zonder een uitleg te zijn, alleszins een verrijking ervan…


Het boek is beschikbaar via uitgeverij Ludion (klik hier), via Exhibitions International (klik hier) of bij de betere kunstboekhandelaar.

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

1 Comment

  1. ‘schouderperspectief’ wat een gevat woord om mee te kijken met het werk van de kunstenaar !

    Post a Reply

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op