Nabedenkingen bij de ‘stunt’ van Banky’s zelfvernietigende kunstwerk

Het was zonder meer de ‘talk of town‘ in de kunstwereld vorige week: Banky’s werk ‘Girl with a balloon‘, dat onmiddellijk na de recordveiling voor de kunstenaar automatisch aan flarden werd gescheurd. De kunstwereld is er nog niet over uitgepraat, maar zoals zo vaak bij dergelijke gebeurtenissen, ook buiten de kunstwereld, komt rede met rust, volgt na een collectieve waanzin een woord van ontnuchtering. Wellicht zal het Banksy ook daarom te doen zijn geweest: de waanzin duiden, maar tevens de reflectie erover aan te wakkeren.

Een klein overzicht van de voornaamste bedenkingen, en een onmiddellijke ontkrachting van enkele van hen:

Wist Sotheby’s over de stunt of niet?

Daar is amper twijfel over… De veilingmeester wist het misschien zelf niet, maar enkele medewerkers -en wellicht ook mensen in het publiek- waren zeker en vast op de hoogte. Journalisten van AMM namen het al onder het vergrootglas, de manier waarop het beeldmateriaal, onmiddellijk na de veiling, vanuit Sotheby’s zelf voor het publiek wordt gegooid: eerst een close-up van de veilingmeester die het finale bod aanvaardt, om onmiddellijk erna, vanuit een volstrekt ander standpunt van de zaal, in te zoomen op het kunstwerk dat zichzelf vernietigd.

Toeval bestaat niet in zo’n professioneel veilinghuis, dat toegangstickets tot zo’n veilingen nauwgezet wikt en weegt… Sotheby’s schermt met het feit dat ze de kaders waarin de werken van de hedendaagse kunstenaars hun werk tentoon stellen, en verkopen, volledig aan hen overlaat. De keuze van Banksy om een renaissance-achtig, zwaar kader te kiezen, kan perfect in de logica passen, maar dat neemt niet weg dat het nog steeds te zwaar was voor de makelij, dat hadden exerts van Sotheby’s vast wel gezien.

Het ‘geval’ van de shredder

Het ligt in de aard van de tijd, wellicht, experts allerhande worden opgeroepen om hun mening te geven over allerhande feiten. In dit geval gingen een aantal magazines te rade bij experten van papierversnipperaars, ja, die bestaan. Wat blijkt? De machinerie achter het kader van de Girl with a balloon lijkt allerminst op een papierversnipperaar die, in normaal gebruik, toch dient om documenten voorgoed onbruikbaar, onleesbaar, onverenigbaar te maken. Wat blijkt volgens de experts? Te weinig blades, te ver van elkaar, om werkelijk dit doel te dienen. Conclusie? Het was allerminst de bedoeling van Banksy om het werk alsdusdanig te vernietigen. Noch om zijn deskundigheid in de papierversnipperingskunst tentoon te spreiden, mag ik aannemen…

De (zijn) boodschap blijft ongehinderd zijn werk doen, neem ik aan, maar wat vast staat is dat hij zijn daad wou bestendigen door ze juist niet te vernietigen. Het ultieme ‘bewijs’ hiervan is dat het mechanisme automatisch stopte wanneer het de helft van het werk bereikte…

Was/is het wel 1M$ waard?

Da’s een moeilijke, net als alle waardering van hedendaagse kunst, en al zeker van opkomende kunst zoals street art. Kenners verdediging het: het hoogste bog voor een gelijkaardig werk van Banksy (dat zichzelf evenwel niet vernietigde) bedroeg de helft van dat bedrag. Maar prijzen voor zijn werk gaan snel de hoogte in, dus op zich is het niet onlogisch dat een verzamelaar of gegoede fan het dubbele neertelt. Het ruikt naar speculatie, maar ongewoon is het zeker en vast niet. Case closed.

Maar wat is de bedoeling dan precies?

Banksy heeft al meer dan eens de ‘marktmechanismes’ van de kunstwereld in vraag gesteld. Dat dit hem in dezelfde markt succesvol maakt, is op zijn minst verbazend, op zijn best hallucinant, wat zijn punt juist versterkt. Dat hij een mechanisme bedenkt om werk te vernietigen dat op via het marktmechanisme net haar hoogste punt bereikt, past perfect in zijn algemeen betoog. Per slot van rekening is hij de man die erin slaagde om een werk met een foto van een kunstveiling, met als opschrift I Can’t Believe You Morons Actually Buy This Shit, aan diezelfde morons te verkopen. Het helpt dat hij een video uitbracht waarin hij jaren geleden de installatie van het vernietigingsmechanisme in beeld bracht, in case somebody buys it.

Al brengt hij datzelfde betoog ook enige schade toe. Het werk, dat geveild werd aan 1M$, zou nu, na de interventie, reeds 2M$ waard zijn geworden (intussen reeds tot 5-7M$ geschat). In zekere zin bevestigt dit het punt van Banksy, vanuit een ander zichtpunt houdt hij het systeem dat hij aanklaagt hiermee enkel in stand.

Iemand moet op de ‘shredder-knop’ hebben gedrukt wanneer het finale bod werd bereikt. Velen opperen dat het Banksy zelf was -het ultieme bod werd uiteindelijk per telefoonbieding bepaald. Geruchten gaan de ronde dat hijzelf in de zaal was om op de knop te drukken, mocht hij via de telefoon hebben geboden moet hij alvast een handlanger gehad hebben in de zaal om op de knop te drukken.

Wat er ook van zij, zoals een journalist van Art Market Monitor fijntjes opmerkt: het feit van te wachten tot het laatste, ultieme bod, mocht het werkelijk zijn bedoeling geweest zijn om de kunstmarkt in zijn geheel te ridiculiseren, verstevigt het mechanisme dat hij aankaart. Had hij zijn daad helemaal willen afmaken, dan hij hij het kunstwerk helemaal moeten vernietigen, en tijdens de bieding zelf.

Maar goed, er zal wel steeds iets aan te merken vallen op een kunstwerk, per slot van rekening moeten kunstcritici ook hun brood verdienen. Zelfkritiek is hier zeker zoek 😉

De juridische implicaties

Interessanter nu zijn de juridische implicaties van de ‘stunt’. Ik ben geen jurist, noch kenner in deze materie, maar zoals de medewerker van Art Monitor opmerkt werd het werk gekocht als zijnde een print van Banksy’s Girl with a balloon. Door op de knop te drukken, als hij het was, heeft de kunstenaar zijn eigen werk veranderd. De koper (die het wellicht wel wil houden in zijn huidige, meer waardevolle staat) heeft echter een print gekocht van de Girl with a balloon, niet een half vernietigd werk na inbreng van de kunstenaar na de verkoop. Van wie is het werk dan werkelijk?

Het laatste woord is blijkbaar nog niet gezegd over de stunt. Maar hoe dan ook is de kunstenaar reeds in zijn opzet geslaagd, wat deze ook moge zijn…

 

 

Frederic De Meyer

Frederic De Meyer

Art crunches: Bernard Frize, Banksy, Zou, Chinese art, MadC, Dan Witz
Frederic De Meyer

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op