De kunst van Bart Vandevijvere: verbeelde klanken of klinkende beelden?

“Music is in the silence in between.”

W.A. Mozart

Tijdens de vroege jaren ’50 van vorige eeuw was New York een broeihaard van experiment. Onder de vorm van happenings en environments gingen kunstvormen als muziek, theater, dans en beeldende kunsten met elkaar in dialoog. Het combineren en vergelijken van verschillende disciplines leidde tot vernieuwende manieren van kunstcreatie. Invloedrijke figuren uit die tijd waren componisten als John Cage en Morton Feldman, maar ook een choreograaf als Merce Cunningham en beeldend kunstenaars als Robert Rauschenberg en Bruce Nauman waren experimentele zwaargewichten.

Morton Feldman & John Cage – (c) Morton Feldman Foundation

Ze zetten gezamenlijke projecten op om cross-mediaal hun eigen specifieke discipline te overstijgen en nieuwe rijkere horizonten te verkennen. Cage liet het element toeval een prominentere plaats innemen binnen baanbrekende geluidscomposities (4’33”). Melodie en harmonie waren niet meer de enige leidende principes. Ritme, klank- en geluidsoorsprong kwamen in sommige muziekstukken als toevalsfactor op gelijke hoogte te staan.

W. Kandinsky (1912), Über das Geistige in der Kunst

De van oorsprong Russische beeldend kunstenaar Kandinsky (1866 – 1944) keek een kleine halve eeuw eerder al eenzaam pionierend over de muren van beeldende kunsten en muziek heen. Hij liet zich bijvoorbeeld inspireren door de atonale muziek van Arnold Schönberg en schreef in 1910 zijn essay Über das Geistige in der Kunst (publicatie in 1912) waarin hij de zin van kunst, maar ook de relatie tussen en betekenis van kleuren en klanken en hun invloed op de ziel onderzocht.

Bart Vandevijvere – A perfect storm (2018) – Acrylic on canvas, 100 x 80 cm

Bart Vandevijvere schilderde midden de jaren ‘80 van diezelfde vorige eeuw zijn eerste eigen creaties na opleidingen schilderkunst in Kortrijk en Gent te hebben gevolgd. Hij raakte al snel gefascineerd door bovenstaande grensverleggende avant-garde kunstenaars met hun cross-over benadering van de kunsten. 35 jaar later heeft hij een weg afgelegd die hem veel bagage opleverde wat hem momenteel in staat stelt om omstandigheden te creëren met schier eindeloze mogelijkheden. Er zitten veel attitudes en methodes van de vernieuwers uit de jaren ’50 in zijn rugzak, samen met bakken ervaring door de projecten die hij alleen, maar vaker in samenwerking met andere kunstenaars realiseerde. Het zoeken naar oplossingen om de steeds beschikbare en oneindige vrijheid als beeldend kunstenaar te beteugelen, vormt een rode draad doorheen zijn werk.

“True freedom is impossible without a mind made free by discipline.”

Mortimer Adler

Het omgaan met vrijheid kun je op verschillende manieren doen. Sommige artiesten laten weinig vrijheid in het creatieve proces toe en bereiden alles minutieus voor (zoals bijvoorbeeld een klassiek componist of een door ambacht gedreven kunstenaar). Anderen laten de vrijheid zoveel als mogelijk toe binnen het instrumentele kader dat hen willens nillens beknot. Dat laatst is beter bekend als improvisatie. Zo ontstond in 1959 Kind of blue, een van de meest memorabele jazzalbums aller tijden. Miles Davis nodigde vijf jazzmuzikanten uit, zette een paar uur voor de opname de grote muzikale lijnen uit en blikte elke song na een enkele trackopname in. Niemand had vooraf iets gehoord of gespeeld van die muzikale schetsen. De compositie valt samen met de uitvoering. Improvisatie op het hoogste niveau dus.

Op de achterzijde van de originele LP trekt Bill Evans (pianist) de parallel met Japanse beeldende kunst (kalligrafie) waarover hij beweert dat de kunstenaar spontaan, zonder rechtzettingen noch overwegingen in één beweging de expressie moet veruitwendigen. Op die manier verschijnt er iets wezenlijks dat aan alle verklaring ontsnapt.

Bart Vandevijvere – From city to forest (2019) – Acrylic on canvas, 125 x 82 cm

Proces & product als twee-eenheid van vrijheid

“Freedom is not worth having if it does not include the freedom to make mistakes.”

Mahatma Ghandi

Hoe positioneert een kunstenaar als Bart Vandevijvere zich binnen dit alles? We kunnen het artistiek proces en de eruit gestolde eindproducten afzonderlijk maar ook integraal benaderen. Uiteindelijk is zijn motto: Start painting! Gewoon beginnen. Hij werkt met acryl op canvas en beschouwt het totale creatieproces als een cyclus waarbinnen hij interventies pleegt. Het doet mij sterk denken aan de taoïstische filosofie waarbij een cyclus van bestaan naar niet-bestaan en omgekeerd wordt aanzien als de manier waarop alle dingen zich ontvouwen. Een wisselwerking tussen orde en chaos zo je wil waarbij er tussen het aanvangsmoment van het witte canvas (orde) tot de eindbeslissing om te stoppen met interveniëren (orde) een aaneenschakeling zit van balansmomenten tussen orde en chaos, van bestaan naar niet-bestaan en terug, van actieve interventies naar momenten van reflectie en terug.

Het beeldend werk van Vandevijvere is een restant van die cyclus die zich telkenmale bij het starten van nieuw werk herhaalt. Interventies gebeuren tijdens het droogproces waarbij hij – naar taoïstische maatstaven – soms bewust niet handelt (wu-wei) en het ‘niet doen’ als actie in rekening neemt. Een knipoog naar Cage die de I Ching (het taoïstische boek der verandering) en meer bepaald de erin opgenomen hexagrammen gebruikte om toeval mee te nemen in zijn composities.

Andere experimentele technieken die Vandevijvere gebruikt, zijn het wegwassen en bevochtigen van bepaalde onderdelen in het werk. Op die manier worden visuele gradaties, maar ook nieuwe interventie- en betekenislagen gecreëerd. Het einde van een interventiemoment – of bij uitbreiding een creatiecyclus – laat zich niet voorspellen, maar wordt eerder intuïtief ingegeven. Een interventieperiode kan lang duren wat hem als kunstenaar onderscheidt van andere performatieve kunstenaars die meer gericht zijn (of waren) op het veruitwendigen van energiestromen (zoals de Action Painting van Jackson Pollock).

Bart Vandevijvere – Wink your eyes (2017) – acrylic on canvas, 80 x 60 cm

What’s in a name?

De titels van zijn werken zijn belangrijk omdat ze richting geven aan de visuele ervaring van de beschouwer, maar ook iets zeggen over die specifieke creatiecyclus. Lost in conversation (2014) geeft het werk in kwestie een visuele richting terwijl de titels The Garden Painting Session – for John Cage (2015) of Because of Daniel Levine (2016) duidelijke verwijzingen zijn naar zijn artistieke helden wat deze werken doet verworden tot huldestukken voor deze grootmeesters. Vele begrippen om muziek te beschrijven, zijn dan ook van toepassing op zijn werk. Door de gebruikte lijnvoering zijn de beelden bijzonder dynamisch te noemen, niettegenstaande de eindresultaten (restanten) visueel statisch lijken te zijn. Er is ook ritmische dialoog te ontwaren tussen de lijnen en klankkleur vindt zijn pendant in kleurvlakken, net zoals Kandinsky het zou gewild hebben. Het zijn klinkende beelden of verbeelde klanken. Hoe je het ook wil zien, de werken van Vandevijvere spreken tot de ziel, meer dan woorden kunnen beschrijven.

Bart Vandevijvere – Lost in conversation (2014) – acrylic on canvas, 160 x 130 cm
Bart Vandevijvere – Because of Daniel Levine (2016) – acrylic on canvas, 165 x 130 cm

Afgelopen zomer werd een werk (Thumbling in there, 2018) van Vandevijvere gebruikt voor de affiche van Gent Jazz Festival 2019 en tot voor kort was hij te zien op stadsfestival Damme in collaboratie met muzikant Laurent Rigaut. Een expo in het Franse Lille (maart 2019) werd opgeluisterd door een sound performance. Hij zette talrijke samenwerkingen op met vooraanstaande Belgische muzikanten zoals trompettist en improvisator Bart Maris en avant-garde pianist en componist Kris Defoort. Ook zij schuwen het experiment allerminst. Integendeel, het maakt integraal deel uit van hun bestaansreden als artiest.

Affiche Gent Jazz Festival 2019 – gebaseerd op Tumbling in here (2019)

Bart Vandevijvere creëert op het snijvlak tussen beeldende kunst en muziek. Hij heeft een grote voorliefde voor beide disciplines, maar ziet ze niet als afzonderlijke categorieën. Hij staat met zijn benadering van kunstcreatie op de schouders van reuzen, zieners als Cage en Kandinsky. Net zoals hen tracht hij die de wereld om zich heen integraal te omarmen en op een wijze manier te integreren in een alternatief en plausibel wereld- en mensbeeld. Een versie die overloopt van ritme, klanken, dynamiek en kleuren. In een verbeeldingswereld, wars van conventies en categorieën ambieert hij spontane expressie. Zo ademt Vandevijvere gulzig de vrijheden van het moment in die we al te vaak in de waan van de dag missen of misschien nooit zullen zien.


Beelden van en info over het werk van Bart Vandevijvere zijn te vinden via zijn website http://www.bartvandevijvere.be/work/ of zijn Instagrampagina https://www.instagram.com/bart_vandevijvere/

Author: Koen Van Damme

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op