Droombeelden als ruimtelijk residu van herinnering. Het werk van Wladimir Moszowski.

Er zijn ruimtes in ons. De meeste hebben we nog niet bezocht. Vergeten ruimtes. Van tijd tot tijd kunnen we de toegang vinden. We ontdekken vreemde dingen. Ze horen bij ons, maar we zien ze voor het eerst.

Haruki Murakami
Wladimir Moszowski – Kingdom Come (2018)

Dromen openen de poort tot de herinnering. Mijn kindertijd komt geregeld onbewaakt terug in mijn dromen. De uitgestrekte weilanden waar we op uitkeken, mijn toenmalige kamer en de veldwegel die langs ons perceel liep, het zijn allemaal herinneringen van plaatsen die zijn blijven hangen. Het is deze ruimtelijke dimensie in mijn dromen die er mee voor zorgt dat ik me vandaag nog steeds nauw en levendig verbonden voel met deze plekken, ook al ben ik er 20 jaar geleden weggegaan en bestaat enkel de veldwegel nog, al is die niet meer publiek toegankelijk. Herinnering, ruimte en droom zijn op subtiele wijze nauw met elkaar verweven en niet noodzakelijk in die specifieke volgorde.

Herinnering

Wladimir Moszowski’s (°1949) ouders zijn afkomstig uit Oekraïne. Nadat ze emigreerden naar België werd Wladimir geboren en groeide hij op in Limburg, later in Antwerpen. Zijn vroegste herinneringen als kind worden gekleurd door hoe zijn ouders het Sovjetregime ervoeren voor ze westwaarts trokken en hoe Oekraïne evolueerde tijdens de jaren ’60 – ’70. Nadien beginnen zijn herinneringen laag op laag een sediment te vormen waarbij zijn ervaringen en zin voor ruimte een prominente rol spelen. Naar eigen zeggen is zijn Slavische aard verantwoordelijk voor de hang naar het zwerven in de ruimte (Limburgse bossen) en de uitgestrektheid die dit in het denken veroorzaakt, zowel psychologisch, fysisch als geografisch. De natuurlijke omgeving zal een fundamenteel onderdeel gaan vormen in zijn beeldend werk. Hij wordt opgeleid aan de Antwerpse academie (’67 – ’70), wijdt zich aan het kunstenaarschap en wordt aangesteld als docent modeltekenen en portretschilderen aan de Karel De Grote Hogeschool. 

Wladimir Moszowski – Blacked (2016) – 200 x 140 cm

Droom

Voor Moszowski vormt dat sediment — bestaande uit herinneringen aan afkomst, uit artistieke inspiratie uit verschillende kunstvormen en uit de kunstgeschiedenis zelf — een rijke bron waaruit hij gulzig en intuïtief put. Die veelheid aan invloeden terugleiden tot zijn afkomst alleen zou de betekenis van zijn werk tekort doen niettegenstaande de symboliek die hij aanwendt wel geregeld terug te koppelen valt met zijn roots. Zelf verwoordt hij die sterk intuïtieve insteek als “mee in de verf kruipen op doek”. Een bepaald intens gevoel wordt tastbaar gemaakt door het te etaleren in een imaginaire ruimtelijke omgeving op canvas.

Wladimir Moszowski – Wet Boy (sm) (2018)

Wat overblijft na het creatieproces zijn droombeelden als residu, als uitgekristalliseerd concentraat van dat sediment aan herinneringen en artistieke invloeden. Hij draait de eerdere stelling dat dromen de poort tot de herinnering openen om. Hij creëert de dromen vanuit de herinnering, wat niet wegneemt dat ook zijn dromen hem bij wijlen zullen geïnspireerd hebben. Bij een eerste aanblik waan je je dan ook in een droomscène. In onze nachtelijke dromen vormt het licht meestal een probleem. Het is quasi afwezig of schemert slechts bescheiden door, maar je hebt er nooit controle over. Diezelfde toestand laat zich voelen in de arcadische werelden die de kunstenaar op zijn vaak grote doeken evoceert. De sfeer is efemeer en ongrijpbaar. Tegelijk hanteert de kunstenaar bij sommige werken duidelijk een clair-obscur waarbij figuren worden overbelicht en de achtergrond met oog voor detail donker of wazig wordt gemaakt (Wet Boy en Striped Swimsuite, 2018).

Ruimte

De expo over de kunstenaar die momenteel bij galerie S&H De Buck zijn laatste week ingaat, heet ‘The Sublime Void’. De lege ruimte (die de veelheid aan herinneringen samen in wezen is) wordt subliem gemaakt (in de esthetische betekenis van het woord) doordat deze zich via zijn residuele droombeelden materialiseert. Vorm en leegte, een begrippenpaar met boeddhistische wortels dat zowel duidt op een eenheid (zonder vorm geen leegte en vice versa) als op een dualiteit. Met de waterpartijen wil hij dan ook diepte suggereren, alsof je door het wateroppervlak heen kan gaan, als metafoor voor de persoonlijke herinneringsruimte die hij wil exploreren met zijn werk. 

Wladimir Moszowski – Turquois (2016) – 200 x 250 cm

Johan Pas stelde deze dualiteit in een artikel over Moszowski’s werk uit 2005 op gelijke hoogte met een culturele conflict dat de kunstenaar zou ervaren waarbij zijn Oekraïense roots in conflict zouden komen met de West-Europese identiteit nadien. Volgens mij gaat Moszowski’s zoektocht naar synthese van uitersten over meer dan dat. De analogie waarop Pas zijn bespreking bijkomend schoeit, is die van de activiteiten van een alchemist: het scheiden en samenvoegen van elementen om een eenheid te bereiken. Hier volg ik de auteur wel, vooral in relatie tot het werkproces van de kunstenaar en de relatie die deze hierbij weet aan te gaan met zijn sediment aan herinneringen.

Proces

Het creatieve werkproces dat aan het uiteindelijke beeld vooraf gaat, bestaat uit veel voorbereiding en vooronderzoek. Het ‘meekruipen in de verf’ vereist immers de nodige vaardigheid. Vormelijk kunnen een woord of een paar lijnen voldoende zijn om het sediment aan op te hangen, maar steeds vertrekt de kunstenaar van een intens beleefd idee dat naar voren treedt uit de inventaris van zijn geheugen. Dan begint de zoektocht naar manifestatie, naar de bühne waarop een tafereel zich zal afspelen. Er komen kleurpogingen ten tonele, queesten naar l’heure blue (het magische blauwe licht net voor zonsopgang of net na zonsondergang), verschuivingen van het licht. Tijdens het proces vuurt de ene actie de andere aan en ontvouwt zich uiteindelijk een residu waarbinnen een veelheid aan lagen en betekenissen zich soms wel en soms niet laat lezen. Gebruikte symboliek is nadien niet altijd in een discours te vangen. Soms deinst het terug en wordt het enkel vereeuwigd in mysterie op doek. Dan straalt het die betekenis wel uit, maar schieten woorden tekort.

Wladimir Moszowski – Ataboy (2018)

Symboliek

De schildertechniek van Moszowski is weergaloos. Punt. De manier waarop hij waterrimpelingen, spiegelingen, mensenhuid, paarden en berkenschors evoceert is onnavolgbaar. Hij dweept niet met fotorealisme, dat is immers geen intentie. Het gaat over de esthetische keuzes die hij maakt om onderwerpen neer te zetten als residu van die ongrijpbare waaier aan herinneringen, in al hun vluchtigheid. Al zijn er wel duidelijke verwijzingen op te merken. De berk bijvoorbeeld is het nationale symbool van Oekraïne en een boom die in Limburg vaak voorkomt, met een schors die zich leent tot allerlei handige toepassingen. De omzwervingen door uitgestrekte bossen met waterpartijen waarvan hij zelf gewag maakt tijdens ons gesprek, komen vaak terug in zijn werk. Het zijn niet zelden zelfportretten vertrouwt hij me toe. Sommige werken worden in een andere stijl bijna gedupliceerd en krijgen een andere titel (White Night & Black Night bijvoorbeeld, 2016). Er treedt betekenisverschuiving op. Ook hier schuilt vaak symboliek achter. De kunstenaar is naast een liefhebber van Bach ook een grote fan van Fleetwood Mac. Manalishi (2018) verwijst dan mogelijk weer naar een van de laatste songs die Peter Green schreef voor de band toen hij worstelde met een LSD-verslaving. Dat zou deze versie kunnen verklaren, hoewel het nummer eigenlijk tekstueel over iets anders (geld) ging.

Wladimir Moszowski – Manalishi (2018)

Als beschouwer van zijn werk heb je carte blanche. Sommige zaken kun je lezen, andere hoef je niet te lezen. De werken vragen sowieso de nodige tijd van de beschouwer, je kan niet even snel binnen en buiten wandelen. De sterkte van de huidige expo is dan ook dat hiermee rekening is gehouden. Er zijn een gezond aantal werken opgenomen om zuurstof te geven aan het verwijlen van de beschouwer. Dat is nodig om de kijker toe te laten resonantie te voelen of te genieten van de onwaarschijnlijke schoonheid waarmee Moszowski’s meervoudige herinneringen zijn vastgelegd. 

En zo slaagt Moszowski erin om ons met zijn werk, net als dromen zelf, gevoelens te bezorgen die we in ons leven niet ervaren (vrij naar Fernando Pessoa).

‘The Sublime Void’, beeldend werk van Wladimir Moszowski, loopt nog een week tot en met 6 april bij galerie S&H De Buck in Gent. Meer info over het werk van de kunstenaar via moszowski.be.

Author: Koen Van Damme

Share This Post On

2 Comments

  1. Meesterlijk werk, Vlad. Proficiat!

    Post a Reply

Laat een reactie achter op Chaffart Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op