Hoe politiek en sociaal engagement tot leven worden geblazen. Het werk van John Moran.

Ik ontmoet John Moran in volle voorbereiding op zijn solotentoonstelling On solid water in het Glasmuseet Ebeltoft, Denemarken. We hebben afgesproken in Gent Glas aan het Gentse Huidevetterke voor een open gesprek over zijn beeldend werk, zijn verblijf in België en zijn visie op hedendaagse glaskunst. 

De Amerikaans-Belgische kunstenaar richtte in 2016 mee Gent Glas op. Het is een open atelier en glasstudio waar (inter)nationale glaskunstenaars welkom zijn en waar elke vrijdagavond voor publiek wordt gewerkt onder de naam Friday Night live. Aan de bar wordt bier geschonken in ter plekke geblazen glazen. De creativiteit hangt merkbaar in de lucht en laat zich langs alle kanten onder vaste vorm zien via veelsoortig werk. De ruimte laat zich lezen als een galerij die up-to-date wordt gehouden door een niet aflatende stroom aan nieuwe creaties. Je kunt ook zelf een workshop glasblazen volgen (iBlow) of gewoon de sfeer opsnuiven en je ogen de kost geven tijdens een van de demonstratiesessies.

John Moran aan het werk in glasstudio Gent Glas – © Evert Van Laere

Glas

Glas speelt een centrale rol op deze plek en binnen het werk van John Moran. De rol die dit materiaal vervult, maakte doorheen de geschiedenis een transitie door. Glasbewerking kent een lange traditie. Al in het oude Egypte en later in het Oud Nabije Oosten was men met dit materiaal in de weer (Vaas in polychroom glas, Tell el-Amarna, Egypte – ca. 1350 v.Chr.). Glas wordt door sommige auteurs beschouwd als een toevallige uitvinding. De Romeinse auteur Plinius (23 v.Chr. – 79 n.Chr.) beschreef in zijn Naturalis Historia bijvoorbeeld het verhaal van Fenicische zeelui die na een avondlijk vuur glas vonden op de plaats waar het vuur zich bevond. In de Middeleeuwen bestonden er al heuse glasateliers. Er zijn miniaturen in manuscripten (de reizen van Sir John De Mandeville) bewaard die dit illustreren. Van latere datum zijn vooral de glasramen (glas in lood) populair die de vele kerken in de lage landen kleurden (Bethune en Ladon in Gent, Dobbelaere in Brugge). 

Vaas in polychroom glas, Tell el-Amarna, Egypt, 18th Dynasty, ca 1350 BC

Zo kreeg glaskunst van oudsher de status van ambacht mee met duidelijke toepassingsgebieden. Als activiteit is het dat op vandaag nog steeds afgaand op de bedrijvigheid, nauwgezetheid en snelheid waarmee met dit moeilijk te hanteren materiaal zich laat bewerken in het Gentse atelier. Het is intrigerend om zien. De verwerkingstemperatuur is bijzonder hoog en door de vloeibare toestand onder extreme hitte moet het steeds in beweging gehouden worden. Glasbewerking is vooral wérken waarbij enkel vele uren oefening toegang geven tot het kennen en begrijpen van het materiaal. Glas is ook veelzijdige materie met paradoxale eigenschappen. Het is bijzonder hard, maar onder specifieke acute omstandigheden tegelijk ook fragiel en breekbaar. Het kan een vloeibare vorm aannemen en het is bijzonder mild voor het licht. 

Glas als vehikel voor actuele kunst

John Moran integreert bewerkt glas in zijn sculpturen. Het glas is voor de kunstenaar geen uiteindelijk doel op zich, maar wordt onderdeel van een groter hedendaags kunstobject. Hij vertelt er verhalen mee die gebaseerd zijn op eigen ervaringen en impressies. Het is maatschappelijk geïnspireerd werk dat een kritische lezing en interpretatie laat zien voor religieuze en politieke indoctrinaties. Hierbij wordt niet zelden het Westerse consumentisme aan de kaak gesteld. Hij ziet zichzelf als een appropriation artist van ideeën, dus niet in de traditionele zin van het woord zoals kunstenaars als Andy Warhol, Richard Prince en Sherrie levine dat deden in de jaren ’70 en ’80. Hij eigent zich niet zonder meer bestaand beeldmateriaal toe dat hij transformeert tot nieuw werk, maar gaat bestaande maatschappelijke denkbeelden en ideeën capteren en visueel gaan vertalen. Beelden uit de populaire cultuur worden zo dragers van hernieuwde betekenis. Zoals zal blijken, integreert hij ook verwijzingen naar de Westerse kunstgeschiedenis.

John Moran – Sale of the death man (2013) – 100cm x 100cm x 130cm (mixed media)
© Karel De Bock

Zo zien we bij het bekijken van het werk Sale of the deathman (2013) Osama Bin Laden in een winkelkarretje liggen. De houding van het lichaam is een knipoog naar J.L. Davids De dood van Marat dat hij kort voor aanvang van dit werk zag in de KMSK te Brussel. Op de blauwe handgreep staat Everything for less te lezen. Hiermee wil hij niet de dood van Bin Laden zelf, maar vooral de Amerikaanse reactie op het nieuws over diens dood materialiseren. Er werden op verschillende plaatsen in de VS feestjes gehouden. Zelf stelt de kunstenaar hier onder meer over: ‘I will not lie, I was relieved when the announcement came that Bin Laden was dead, but I was horrified by the reactions of people and use of a state sanctioned assassination as a selling point during a Presidential election.’ Het werk toont verschillende betekenislagen. Zoals vaak verwijst hij naar de kunstgeschiedenis, raakt hij de Amerikaanse politieke realiteit van dat moment aan en stelt hij het gemak waarmee geopolitieke berichtgeving door de Amerikaanse publieke opinie wordt geconsumeerd aan de kaak. Het belang van de titel kan hierbij niet geringschat worden, iets wat overigens bij vele van zijn werken het geval is. Alle vleespartijen (gezicht, handen en voet) zijn manueel vervaardigd uit glas. Ook dit zien we bij vrijwel alle installaties en sculpturen van de kunstenaar terugkomen. 

John Moran – New Times Roman (2013) – 173cm x 127cm x 122cm (mixed media)
© Alex Hogan
John Moran – New Times Roman (2013) – detail hoofd – © Alex Hogan

In een ander werk New Times Roman (2013) is zijn onderwerp mogelijk nog minder verhullend. We zien Ronald MacDonald, de in 1963 geboren mascotte van de fastfoodketen, die een obese jongeling over de schoot heeft hangen. Buik gezwollen, mogelijk net bezweken aan een overdaad aan burgers. Ronald kijkt toe vanuit bijna eenzelfde houding als de Madonna doet bij de piéta van Michelangelo. De kunstenaar bedacht het beeld tijdens een lange trip tussen Philadelphia en Illinois waar hij zo onder de indruk was van de veelheid aan fastfoodrestaurants dat hij dit als uitgangspunt nam om met één krachtig beeld deze multinationale machtshonger en de uitwassen ervan te evoceren. Eind januari 2019 telde een multinational als MacDonalds globaal 36.000 filialen met een bediening van 69 miljoen mensen per dag.

Kijken we tenslotte naar Loathing in fear (2017), dan is de beeldende knipoog naar Untitled (2001) van Maurizio Cattelan niet veraf. Bij Cattelan wil de kunstenaar echter inbreken in het museum terwijl Moran met dit werk zinspeelt op het tegenovergestelde. De man is ommuurd en kijkt bang over de rand heen, niet wetende wat er staat te gebeuren buiten de muur. Er spreekt een duidelijke angst uit het personage wat van dit werk een symbool maakt voor de protectionistische politiek die Trump na aanvang van zijn eerste ambtstermijn wil aanhouden. Het optrekken van die muur rond zichzelf en de Amerikaanse burgers zorgt voor exclusie en vervreemding. Het inbreken (doorbreken) dat bij het personage van Cattelan centraal staat, verwordt zo tot het afschermen en buiten houden van alles wat zich aan de andere kant van de muur bevindt. Zo wordt de eigen mentale (en fysieke) ruimte letterlijk kleiner gemaakt.

John Moran aan het werk in het Glazen Huis in Lommel.

De kracht van John Morans werk zit verscholen in de directheid van zijn beelden. Hij gaat gevoelige thema’s niet uit de weg. Het zijn mokers. Bovendien is hij beslagen in de glaskunst als een meester. Door alle menselijke vleespartijen te vervaardigen uit glas wordt er een extra dimensie toegevoegd aan het werk. Ook kent hij de kunstgeschiedenis goed. Hij verwijst in zijn oeuvre dikwijls naar werken van collega-kunstenaars uit het verleden. Die extra laag doet betekenissen verschuiven van oorspronkelijk naar eigen werk, niet enkel beeldend, maar ook wat intenties van de betrokken kunstenaars betreft. Samen zorgt dit voor diepgang in zijn werk.

Het zijn sculpturen die ons gedrag als consument en onze van buitenaf opgedrongen denkbeelden over politiek, sociale rechtvaardigheid en religie met klem in vraag durven stellen.

John Moran – Endless night (2016) – 120cm x 120cm x 60cm
© Evert Van Laere
John Moran – When reason fails (2016) – 90cm x 36cm x 60cm
© Evert Van Laere

Het werk van John Moran is te zien in de glasstudio Gent Glas of in galerij Habatat in Michigan, VS. Op 12 april 2019 opent de solotentoonstelling On Solid Water in het Glasmuseet Ebeltoft, Denemarken.

Meer info over zijn werk is ook online te vinden via www.backdoorart.com, www.gentglas.com of zijn Instagramaccount @johnsleepymoran

Author: Koen Van Damme

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op