Kunst, wiskunde en spiritualiteit… Francesca Ferreri biedt toegang tot een hoger bewustzijn

Hoe restauratie, zowel conceptueel als technisch, nieuwe kwaliteiten kan bieden aan bestaande objecten staat centraal in Francesca Ferreri’s artistieke praktijk. Recent studeerde de Italiaanse kunstenaar af aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Gent, ook de plaats waar ik haar verschillende keren ontmoette. Tijdens een bezoek aan HISK Open Studios 2019 was de opstelling van haar kunstwerken de aanleiding voor een boeiend gesprek: Hoe kunnen kunst, spiritualiteit en wiskunde met elkaar verbonden zijn?  

In het atelier zie ik tientallen abstracte sculpturen en tekeningen. De kunstwerken pretenderen niet esthetische objecten te zijn en komen raadselachtig en soeverein over. Wat hen verbindt is hun vormelijke verwantschap met het teken X. Een teken met uiteenlopende connotaties dat naargelang zijn context een bepaalde functie bekleedt. Vanuit mijn leefwereld associeerde ik het teken met wiskunde. X als de meest courante notatie voor het argument van een functie.

Het terugkeren van het teken X doet eveneens denken aan een repetitieve mantra. Mantra’s kunnen de vorm aannemen van een gedicht, een woord, een uitspraak of een lettergreep. Ze worden in verschillende religies, als het hindoeïsme en boeddhisme, gebruikt tijdens meditaties, offerplechtigheden of trouwceremonies. Naargelang de strekking hebben de keurig uitgesproken mantra’s een bepaald doel voor ogen: het verkrijgen van mystieke vermogens, het verwerven van Gods genade, het zuiveren van de geest of in trance komen. De opstelling van de kunstwerken voelde daarom aan als een beeldend equivalent voor de recitatie van een mantra. Tijdelijk vertoeven in het atelier van Francesca maakte voor mij die mysterieuze sfeer voelbaar.

Francesca Ferreri, HISK Open Studios 2019, mixed media © Laure Cottin Stefanelli
Francesca Ferreri, HISK Open Studios 2019, mixed media © Laure Cottin Stefanelli

De geschiedenis toont aan dat het raakvlak tussen spiritualiteit en wiskunde geen nieuw gegeven is. De manier hoe beide domeinen met elkaar vervlochten zijn houdt een groep wiskundigen en theologen al enkele millennia in hun greep. Tegelijkertijd merkt de Duitse theoloog en wiskundige Volker Kessler op dat de kloof tussen beide, en met uitbreiding alle disciplines sinds de moderne tijd, steeds groter werd. De Griekse oudheid is een periode waarin wiskunde en spiritualiteit nauw met elkaar verbonden waren. Zo was Pythagoras overtuigd dat nummers en formules een spiritueel doel hebben. Voor de pythagoreeërs stond het beoefenen van wiskunde gelijk aan de studie van God en zijn creatie. Plato daarentegen beschouwde mathematische doorgronding als een belangrijke eerste stap om te kunnen contempleren over goddelijke principes.   

Als hedendaagse kunstenaar maakt Francesca regelmatig gebruik van het mathematisch jargon als stapsteen naar een hogere wereld. De video Primo Movimento bestaat uit een opeenvolging van beelden met mathematische, muzikale en linguïstieke tekens. De beelden komen over als raadsels en een eenduidige betekenis ontbreekt op het eerste gezicht. De tekens, maar eveneens de kunstwerken in het atelier, verschijnen als patronen die toegang geven tot een verborgen universum. Net als een ongeziene ster die wacht om ontdekt te worden.

Francesca Ferreri, Primo Movimento, 2019, video frame nr. 12 © Francesca Ferreri
Francesca Ferreri, Primo Movimento, 2019, video frame nr. 80 © Francesca Ferreri

Maar hoe kunnen Francesca en een wiskundige nu een gelijkaardige spirituele flow ervaren? Een mogelijk antwoord op deze vraag kun je vinden door hun werkproces onder de loep te nemen. Zowel kunstenaars als wiskundigen getuigden over drie cruciale fases voor de totstandkoming van een artistieke creatie of een wiskundig bewijs. Alles begint met een uitgebreide voorbereidingstijd waarin bepaalde thema’s of domeinen worden bestudeerd. Een of meerdere onderzoeksvragen komen hierbij tot stand en de belangrijkste parameters worden geformuleerd. Vervolgens breekt een moeizame periode aan waarin het studieproces volledig wordt verstoord.  De inspanningen leiden niet tot het gewenste resultaat en gefrustreerd legt de kunstenaar of de wiskundige het initiatief opzij. Daarna volgt een tijd waarin de geleverde arbeid onbewust blijft nawerken in het brein. Onverwacht bereikt dit proces plots zijn hoogtepunt en ervaart de schepper een verhoogd bewustzijn. Een mentale staat die ervoor zorgt dat de kunstenaar en de wiskundige de oplossing vinden om hun werk finaal vorm te geven.

Francesca Ferreri, Island of Multiple Bridges, 2019, mixed media © Ingel Vaikla
Francesca Ferreri, HISK Open Studios 2019 © Laure Cottin Stefanelli
Francesca Ferreri, What Antigone Was Not, 2019, mixed media © Ingel Vaikla

Momenteel bereidt Francesca Ferreri zich voor op haar solotentoonstelling Gaussiana in Casa Morandi, gecureerd door Lorenzo Balbi. Het is eveneens mogelijk om haar werk beter te leren kennen via de galerie Alberto Peola en haar persoonlijke website.

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op