Felix Nussbaum, het leven van een uitzonderlijk schilder

Er bestaan verschillende soorten biografieën. De meeste zijn wat men zou kunnen noemen ‘feitelijk’, vaak overladen met chronologisch geordende gebeurtenissen. De onderzoeksbiografie zal al wat meer speculatief te werk gaan omdat bepaalde delen van een leven niet genoeg gedocumenteerd zijn. Hier komen assumpties aan te pas. De psychologische biografie zal dan weer het wordingsproces van een personage uitlichten, en is per definitie ook wat speculatief (denk maar aan de fantastische biografieën van Stefan Zweig).

Maar heel af en toe stoot men op een biografie die deze verschillende vormen combineert, en wanneer het geschreven is in een loepzuivere stijl en er elementen van litteraire constructies gebruikt worden, vormt het de ingrediënten van een pareltje. Zo een werk is “Orgelman. Felix Nussbaum, een schildersleven” van Mark Schaevers.

Veel is niet geweten van Felix Nussbaum, zo wordt van meet af aan aan de lezer duidelijk gemaakt. Enkele brieven en officiële documenten, het relaas van een aantal personen die hem hebben gekend, luttele sporen van waar hij heeft vertoeft.

Niettemin schetst Schaevers op basis van deze luttele elementen een uiterst geloofwaardig, spannend en intrigerend beeld van het leven van Felix Nussbaum. Het moet gezegd, hiervoor krijgt hij een bijkomende hulpmiddel om de puzzelstukjes in elkaar te passen: de werken van Nussbaum zelf.

Niet enkel is Nussbaum een begenadigd schilder, maar hij heeft bovendien de gewoonte om zijn leven –en zijn tijd- in zijn schilderwerk te verweven. Van de (vaak bedrieglijke) luchtige vrolijkheid uit zijn jonge kunstenaarsleven, de visionaire beelden bij de opkomst van de Nazi, de verschrikking van de Duitse gevangeniskampen en uiteindelijk de volledige ontreddering van het leven van een Joodse vluchteling.

WV 286 ABB S 450-451

Felix Nussbaum, Triomf der Doden

Het vermoedelijk tragische einde (precies is het niet geweten, enkel dat hij enkele maanden voor de bevrijding naar de concentratiekampen werd gestuurd) uit zich in zijn ultieme werk, ‘Triomf der doden’ waar alle hoop op verlichting, op toekomst, is verdampt. Wanneer ik het werk aan een aantal mensen in mijn omgeving toon komen spontaan vergelijkingen met Guernica van Picasso. Dat lijkt misschien wat overdreven op het eerste zicht, maar is nochtans geen ijdele vergelijking: beide werken kondigen op hun manier het einde van de mensheid aan.

Alleszins een goed excuus om Osnabrück in Duitsland te bezoeken, waar het museum Felix Nussbaum is gevestigd.

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

3 Comments

  1. fantastisch boek. Heb er zeer van genoten. Een echt aanrader

    Post a Reply
    • Hallo, wij verkopen zelf geen boeken maar het boek kan je zeker nog op Bol vinden, of bestellen via je boekenwinkel. ISBN nummer: 9023498623. Beste groeten

      Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op