‘Zie de mens’, een hoogst originele kijk op 100 jaar kunstgeschiedenis

jager_boekTrouwe lezers weten het al, maar wanneer de Nederlandse kunstcriticus Hans den Hartog Jager een boek uitbrengt, komt het steevast bovenaan onze boekentoren te staan. Al zeker met het uitgangspunt van zijn laatste boek: honderd jaar kunstgeschiedenis in evenveel portretten. Van 1917 tot 2016.

Het biedt een mooie opportuniteit om de voornaamste kunststromingen uit die honderd jaar toe te lichten, maar ook om langs boeiende zijwegen de grotere (en kleinere) verhalen achter een aantal kunstenaars en modellen te verkennen, en de tijd waarin ze opereerden beter te vatten.

De teksten met dewelke den Hartog Jager de uiterst verschillende werken aan elkaar weet te praten, zijn nu eens reflecties over de ware bedoelingen van de kunstenaar met het portret, dan weer duidingen over het kunsthistorisch belang van het werk, of nog aanwijzingen van hoe dit ene werk in het licht van het hele oeuvre van een kunstenaar moet worden verstaan. Het levert uiterst boeiend leesvoer op, gevarieerd een leerrijk. Het zet ook slim de lezer aan tot nadenken, door op de onderlinge verbanden te wijzen tussen de besproken werken en kunstenaars.

Of het nu gaat over de door de kunstcritici opgedrongen feministische toets in het zelfportret van Charley Toorop (1922), het bijzonder visionaire tijdsgeest-aanvoelen van George Grosz’ ‘Der Agitator’ (1928), de onaflatende zoektocht van Kazimir Malevitsj naar de absolute, elementaire mens, die een ontknoping lijkt te vinden in zijn ‘Vrouwelijke torso’ (1933), of, ik sla een aantal jaar over, de innovatieve kracht in de werken van Enzo Cucchi (Viaggio Eroico, 1980) en Francesco Clemente (Self-portrait with a hole in the head, 1981), de kunstcriticus praat het naadloos aaneen.

Teveel om op te noemen, teveel om samen te vatten. Het boek op zich biedt geen samenvatting van honderd jaar kunstgeschiedenis, daarvoor is het te kort een is het onderwerp te eenzijdig, maar het biedt er wel een hoogst originele en indringende kijk op.

Verwacht ook geen conclusie, al kan de keuze voor Neo Rauch’s ‘Gewitterfront’ (2016) best als een uitnodiging worden gezien om als lezer zelf conclusies te trekken. In ieder geval: een boek om in één ruk uit te lezen, en nadien af en toe te doorbladeren om je ogen te laten rusten op deze of gene meesterwerk, je geest terug verbijsterd te doen staan voor het vernuft waarmee kunstenaars een eeuwenoud thema steeds nieuw leven inblazen…

“… toch zie je in al deze portretten steeds ook mensen tot wie je je kunt verhouden, juist omdat ze zo complex zijn, zo ongrijpbaar, zo écht. Die schijnbare paradox is misschien wel de essentie van Zie de mens.” (Hans den Hartog Jager)

“Zie de mens, Honderd jaar, honderd gezichten”, door Hans den Hartog Jager is uitgegeven bij Arbeiderspers en beschikbaar op de meeste online boekenwinkels.

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op