Oorlog wordt kunst in Arts Santa Monica in Barcelona

De Spaanse Burgeroorlog is weer hot. De Catalaanse drang naar onafhankelijkheid die de Spaanse politiek vandaag in een wurggreep houdt, valt grotendeels te verklaren vanuit het trauma dat de Catalanen opliepen tijdens die burgeroorlog en het daaropvolgende fascistische regime van Franco. Maar kan dat oude conflict tussen republikeinen en nationalisten ook het thema zijn van een interessante kunsttentoonstelling? Kunstencentrum Santa Monica, ondergebracht in een fraai 17e-eeuws renaissanceklooster in Barcelona, waagt zich aan een antwoord op die vraag.

francesc-torres

 

In een tentoonstelling met de intrigerende titel ‘Què en sap, la història, de mossegar-se les ungles? (Wat weet de geschiedenis van nagelbijten?) brengt het kunstencentrum twee Spaanse kunstenaars samen die qua kunstvisie en –techniek nauwelijks meer van elkaar konden verschillen. Francesc Torres (°1948) toont een video die hij maakte met film- en fotomateriaal van Harry Randall, fotograaf en cameraman bij een brigade Amerikaanse vrijwilligers die de republiek mee verdedigden tegen de nationalisten.

De beelden werden in 1937 en 1938 gefilmd en Torres benadert dat bronmateriaal met groot respect. Hij knipte niet in de opnames en toont de beelden in hun originele kwaliteit om de tweespalt te bewaren tussen de lineaire, historische tijd en de dromerige, ongeorganiseerde tijd van mythe en herinnering. Hij voegde wel eigen beelden toe, opgenomen op dezelfde plaatsen aan het voormalige front als een contrapunt van het origineel. De historische setting maakt hij helemaal compleet door gevonden voorwerpen (een veldfles, een helm, lege blikjes corned beef) aan de tentoonstelling toe te voegen. Door het beperkte aantal artistieke ingrepen ziet de bijdrage van Torres eruit als een gewone oorlogsdocumentaire. Maar wie de moeite neemt om de film uit te zitten, ziet plots zowaar Ernest Hemingway in beeld verschijnen, die de oorlog als correspondent voor een Amerikaanse krant versloeg.

santiago-ydanez

 

Veel boeiender is het werk van Santiago Ydáñez (°1969), die enkele beelden uit de getoonde video uitwerkte en uitdiepte in monumentale schilderijen. Zijn bijdrage vatte hij samen onder de titel ‘troquel’, Spaans voor teerling, en de indrukwekkende oorlogsscènes die hij naar het doek vertaalde, voorziet hij van reeksen zwarte bollen, of ogen van een dobbelsteen. Alsof de kunstenaar ons bij al die oorlogsbeelden wil voorhouden dat het leven (en bij uitbreiding de hele menselijke geschiedenis) een aaneenschakeling van toevalligheden is. Wie de pech heeft in oorlogstijd te leven, staat voor verscheurende keuzes en een harde tijd. Wie in het juiste tijdvak en in het juiste deel van de wereld geboren wordt, heeft minder kopzorgen.

santiago-ydanez-2

 

Het uitgangspunt van deze tentoonstelling in Arts Santa Monica levert een geslaagde dialoog op tussen twee kunstenaars die dezelfde historische bron heel verschillend benaderen. Torres gebruikt video, fotografie en gevonden voorwerpen, en staat heel dicht bij het oorspronkelijke materiaal. Zo dicht zelfs, dat hij zich niet in staat acht er iets aan te veranderen. Ydáñez neemt wel afstand. Afstand in tijd (hij is immers zoveel jonger dan Torres), maar ook door de handeling van het schilderen zelf. Op die manier slaagt Ydáñez erin een nieuwe werkelijkheid te creëren, een nieuw standpunt om naar een beladen stuk Europese geschiedenis te kijken.

Het werk van Torres en Ydáñez is nog tot 14 januari 2018 te zien in kunstencentrum Santa Monica in Barcelona (klik hier voor alle info).

Author: David De Pooter

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op