Reflecties van Gerhard Richter

Wanneer levend monument Gerhard Richter een tentoonstelling in het S.M.A.K. krijgt, dan betekent dat wel wat. Zijn invloed op de naoorlogse schilderkunst is zonder meer gigantisch geweest en zijn succes overeenkomstig. Recent nog werd de kunstenaar in de pers opgevoerd als een van de meest vermogende Duitsers, met een kapitaal van 700 miljoen euro. ‘Over Schilderen/About Painting’ is de eerste museale solotentoonstelling van Gerhard Richter sinds 1967 in ons land, naar aanleiding van Richters 85e verjaardag.

De Richtertentoonstelling is op een groot deel van de eerste etage van het museum opgesteld. Wie het S.M.A.K. kent, weet dat dit geen grote expositie kan zijn. Maar het loont absoluut de moeite, ook in de dialoog met het andere tentoongestelde werk.

De eerste zaal toont een wereld van voornamelijk geometrie en abstractie. Buitenbeentje daarin vormt het schilderij van een stoel in zwart- en grijstinten. Een schitterend doek van een alledaags object in dat sombere Richteriaanse palet dat velen na hem hebben overgenomen. Verder zien we grote doeken met rasters als raamwerken waardoor het licht invalt. Als toeschouwers kunnen we kijken naar het schaduwspel van balken en volumes in een imaginaire ruimte. Abstract, maar dikwijls voelt de toeschouwer aandrang er een verhaal bij te vertellen. Rear window.

Painting / Malerei

150 x 155 cm

Framing

Een viertal gekantelde vensters staan dan ook centraal in deze zaal opgesteld als letterlijke blikvangers. Daarmee is de toon gezet voor een rondgang door het oeuvre van de schilder. De kadrering als keuze wordt door Richter regelmatig blootgelegd om het spel tussen kijkers en het bekekene te duiden. Op een bepaald punt in de expositie wordt de bezoeker plots geconfronteerd met een zeer grote spiegel. Het is een interactie die de schilder ons voor ogen blijft houden.

gerhard-richter_installation-vensters-tac

(foto: Dirk Pauwels © SMAK)

Kijken en een compositie vastleggen zijn in deze tijden van smartphonefotografie alomtegenwoordig. Maar ook bij Richter speelt de fascinatie voor de vluchtige momentopname of persfoto. Het kiekje, het snelle portret, het beeld van een huis, als uit een gewoon fotoalbum gehaald, vormt de aanleiding voor bevreemdende olieverfschilderijen. Ze zijn uitgevoerd op een kleiner formaat maar niet minder impactvol dan de metersgrote werken. Hier krijgen we met een beperkt aantal doeken een inkijk in Richters figuratieve werk waarin de fotografie een sleutelrol heeft. Met vegen en vervagen legt de kunstenaar een nieuwe laag over het werk en verandert hij de oorspronkelijke informatie.

gerhard-richter_vensterrooster-tac

55 x 48 cm

Zo zien we in deze expositie de indrukwekkende veelzijdigheid van Richter, de schilder die er plezier in vindt altijd opnieuw aan de slag te gaan met wat hijzelf het toeval noemt. Het toeval dat zich afspeelt in wat hem voor ogen komt en waaruit hij zijn beelden onttrekt. Zoals in eenvoudige patronen die een hypnotische kracht krijgen wanneer ze in subtiele grijstinten op grote formaten worden uitgevoerd. Of in de abstracte werken die hij zonder borstels maar met rakels maakt in een fel en expressief kleurenpalet. Deze krachtige doeken vormen het sluitstuk van de tentoonstelling. In de opstelling staan ze in mooi contrast met de grijze patronen die aan de andere wand zijn geëxposeerd. Een vele meters lang schilderij van kleurige, symmetrische lijnen, netjes horizontaal, verbindt beide werelden.

gerhard-richter_installation_lijnen_tac

(foto: Dirk Pauwels © SMAK)

gerhard-richter_installation5abstractentac

(foto: Dirk Pauwels © SMAK)

Schoonheid en troost

Over Richter valt zoveel te zeggen. Het ontbreekt niet aan verhalen en inzichten over deze intelligente schilder en hij schermt zich evenmin af van de media. Welk gevoel laat de kunstenaar na als men deze tentoonstelling verlaat? Waarmee weet de schilder te raken? Voor Richter zelf is schoonheid ook nu nog – in 2017 – een geldig antwoord. “Schoonheid is voor mij een ideaal, ik kan er niets slechts over zeggen”, laat hij in 2016 in een interview optekenen. Dat zegt hij als hij beschrijft hoe hij in Colmar het beroemde altaarstuk van Isenheim is gaan bekijken. Het retabel, hoe tragisch ook in wat is afgebeeld, vervult Richter met troost omwille van zijn schoonheid.

Gerhard Richter, ‘Over Schilderen’, nog tot 18 februari 2018 in het S.M.A.K. Klik hier voor alle info!

Jan Van Hoecke
Jan Van Hoecke

Latest posts by Jan Van Hoecke (see all)

Author: Jan Van Hoecke

Share This Post On

2 Comments

  1. Een foutje

    Zijn
    Exacte naam is Gerhard Richter

    Post a Reply
    • Bedankt Luk, intussen rechtgezet

      Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op