3 Belgische kunstenaars met een merkwaardige wending in 2017

Zoals u intussen wel weet hebben we de laatste dagen teruggeblikt op de meest gelezen posts van 2017. Ik heb er bewust voor gekozen om de Belgische kunstenaars, waar toch zo’n 50% van onze artikels over gaan, even buiten beschouwing te laten.

TheArtCouch heeft als missie om kunst in het algemeen, meer in het bijzonder hedendaagse Belgische kunst te promoten. Maar een selectie maken van onze artikels over Belgische kunstenaars, op een discretionaire manier als ‘de meest gelezen’, of nog ‘de meest gelikete‘ of ‘meest gedeelde’, lijkt me niet meteen eerlijk wanneer de grillige communicatie via -voornamelijk- social media hier als basis toe dient. In Nederland schuwen ze het niet zo’n selecties aan het volk over te laten, stem op ‘het beste werk van het jaar’. Aan het andere eind van het spectrum had ik een schare kenners of lezers kunnen vragen om over een selectie te oordelen, maar misschien wordt de Belgische kunstscène al te zeer gedomineerd door wat de elite als oordeel placht te vellen. Dat is overigens een van de ontstaansredenen van TheArtCouch.

Ergens tussen deze twee uitersten moet een redelijke balans te vinden zijn. Ik heb het alvast nog niet gevonden.

Anderzijds kan ik geen Belgische kunstenaars weren uit het soort ‘best of 2017’ dat we proberen op te bouwen, ondanks voorgaande bemerkingen. Vandaar een eigenzinnige selectie van kunstenaars die me op een heel bepaalde manier troffen dit jaar. Het is een hoogst persoonlijke keuze, waarbij ik me heb laten leiden door het feit dat deze drie kunstenaars een nieuwe weg hebben ingeslaan in een van de reeksen die ze dit jaar maakten. Geen radicale breuk, en al zeker geen definitieve wending. Een zijsprong, een experiment. Dat gevestigde waarden, wat deze drie toch al zijn, ook al zijn ze minder ‘beroemd’ dan een Tuymans of een Borremans -aan creatieve kracht en impact hoeven ze zeker niet onder te doen-, toch de drang voelen om nieuwe paden te bewandelen, zich in te laten met nieuwe studiedomeinen, tegen of naast de stroom van het voorgaande werk, met als risico om bepaalde verwachtingspatronen van hun fans te ontkrachten, getuigt van moed, en verrassend genoeg ook van een integriteit aan de fundamenten van hun artistieke beginselen.

De selectie is zeker onvolledig. Omwille van andere beroepsactiviteiten zie ik me verplicht mijn lievelingsactiviteit -atelierbezoeken bij kunstenaars, en de conclusies ervan verwoorden- te beperken tot een tweetal per maand. Veel te weinig om een volledig beeld te vormen van wat er beweegt op de Vlaamse kunstscène, laat staan om de onderstaande keuze ook maar enig kunsthistorisch relevant gewicht te geven. Dat is dus ook niet de bedoeling, voor alle duidelijkheid.

In de selectie hieronder neem ik het volledige oorspronkelijke artikel dat ik wijdde aan deze kunstenaars, met een kort voorwoord waarom precies ze me zo hebben verrast dit jaar. Ik kijk er alleszins naar uit over nog meer kunstenaars te kunnen berichten in 2018….

 


Hans Vandekerckhove

De twaalf portretten die Hans maakte van Christina, zijn vrouw, blijven sinds ik ze in zijn atelier zag op mijn netvlies gebrand. Veel critici zagen er een ‘ode aan de liefde’ in, zij het een ‘ode aan zijn vrouw’. Mijn inziens gaat deze reeks, door het sobere opzet en de talrijke verwijzingen naar hun gemeenschappelijke alledaagse leven, in al zijn diversiteit en eenvoud, juist om een ode aan het leven zèlf. Aan de mogelijkheid van eenieder om schoonheid te vinden in de kleinste dingen, om in het gemeenschappelijke leven van een koppel alle diepgang, alle universele eenvoud te ontdekken en te verkennen. Een merkwaardige reeks, met aanlsuitingspunten uit zijn hele oeuvre, maar tegelijk de eerste keer dat hij een persoon die zo nauw met zijn leven verbonden is, als uitgangspunt neemt voor een reeks. Een gedurfde zet, maar met een bijzonder knap resultaat…

 

Christina’, een intieme kijk op het leven… Ontdek de nieuwe reeks van Hans Vandekerckhove

Ik kon deze week een bezoekje brengen in het atelier van Hans Vandekerckhove, die net zijn nieuwste reeks had afgewerkt. Twaalf portretten van zijn vrouw Christina, intimistische sfeerbeelden van een vrouw gevat in haar ingetogen mijmering. Bij de aanvang van dit project wist Hans niet of het hem ging lukken. Het is de eerste keer dat hij zich aan een zuiver figuratieve oefening waagt, dat hij een persoon zo prominent als onderwerp gebruikt. Zijn landschappen en gebouwen zijn steeds reflecties van zijn eigen leefwereld, zeer persoonlijke uitingen van zijn privédomein. Dat hij voor de nieuwe reeks zijn vrouw als uitgangspunt kiest wijst op een nog diepere ontginning van dit gegeven. Intiemer kan haast niet, gezien hij hier niet alleen zijn eigen gevoelsgoed projecteert, maar ook dat van Christina en, op een complexe maar speelse manier, hun onderlinge relatie.

Dit gevoel wordt versterkt door de setting in dewelke Christina verschijnt, constructies die bestaan uit losweg gekozen voorwerpen, interieurs en omgevingen, evenveel herinneringen aan hun persoonlijke en gemeenschappelijke intieme leven. Vreemd genoeg brengt dit zorgvuldig uit verschillende bestanddelen opbouwen van de compositie het geheel tot een nagenoeg abstract niveau. Dit wordt versterkt door het formaat dat Hans verkoos voor de reeks, het vierkant, een manier om het perfecte evenwicht te bewaren tussen losstaande componenten. In het vierkant is niets overbodig, is alles in balans.

Balans…

Op de doeken is Christina alleen, maar niet eenzaam. Ze kijkt niet blij, maar is evenmin droef. Ze lijkt in een perfect serene staat te vertoeven. Eén met haar gedachten. Een staat van mentale gewichtloosheid. De schilder oordeelt niet, hij observeert zonder zich te engageren. Hoewel hij betrokken is houdt hij een zekere afstand tot het tafereel. Zijn rusteloze geest vindt rust in het werk. Hijzelf noemt het ‘belangeloos aanschouwen’. Belangeloos, maar zeker niet gevoelloos. Uit het werk sijpelt een serene, nagenoeg transcendentale liefde, niet enkel voor het subject, maar voor het leven zèlf. In zekere zin is elk werk zelfs een -weliswaar ingetogen- bejubeling van het leven, in al haar intense eenvoud.

De kijker kan, net als de kunstenaar, niet anders dan belangeloos aanschouwen. Ook de kijker vindt rust in het werk…

Krachtig.

(alle beelden © Hans Vandekerckhove)

christina_150x150

christina1_200x200

christina6_200x200

img_3521_edited

img_3523_edited

 

Naar aanleiding van de nieuwe reeks komt er tevens een luxueus uitgegeven boek uit, een box waarin elk schilderij op een losstaand blad werd uitgeprint. De oplage is beperkt tot 100, en elk boek is gesigneerd door de kunstenaar. Een kunstwerkje op zich…


Sofie Muller

Met de regelmaat van de klok, die in haar geval om de drie-vier jaar rondgaat, verkent Sofie Muller nieuwe artistieke horizonten. Niet zo zeer geografische, uiteraard, noch thematische, haar werk blijft ingebed in het veruitwendigen van diepere emotionele kwetsures van mensen die haar op een of andere manieren dierbaar zijn. Haar omwentelingen, ontdekkingen eigenlijk, bevinden zich op plastisch niveau, in de manier waarop ze de kwetsures uitbeeld.

Dat bracht haar van sculpturen uit hout en brons, naar rooktekeningen en, de laatste jaren, tot het werken met het hoogst onbetrouwbare, en daarom verrassend onthullende materiaal basalt. Sofie broedt zienderogend op een nieuwe wending, maar intussen vindt ze in basalt ook reeds impulsen om te vernieuwen. In de tentoonstelling ‘Rethink Duality’ die momenteel loopt bij Michaela Stock in Wenen, toont haar nieuwste werk dat ze zich eerder toelegt op het construëren van portretten uit stukken basalt, eerder dan ze als brok te gaan bewerken, in sé een destructievere daad. Op de tentoonstelling Ecce Homo in Antwerpen toont ze dan weer een geheel eigen interpretatie van een vroeg-Middeleeuws werk. In zijn eigen recht misschien een prille uiting van de nieuwe wending die ze kan inslaan. Een boeiend oeuvre in wording.

 

De sacrale kwetsbaarheid van de mens… over het nieuwste werk van Sofie Muller

Het blijft een merkwaardig beeld, het ‘Christus-Johannesgroep’ van Meester Heinrich von Konstanz uit 1300. Christus en zijn lievelingsapostel in een innige houding zij aan zij. Johannes, met zijn hoofd op de borst van Jezus, laat zijn hand in dat van Jezus rusten. Het beeld had ook een functie: het diende aan te tonen dat gelovigen een rechtstreekse band konden hebben met God, in een tijd waar de clerus nog almachtig was.

Het straalt zoveel positieve emotie uit: tederheid, vertrouwen, overgave.

constanz

 

Tegelijk heeft de houding van Johannes iets onnatuurlijks. De voorovergebogen schouder en de vreemde hoek van arm om zijn hand in die van Jezus te leggen, het oogt pijnlijk. Het is zeker niet lang vol te houden. In de talrijke versies van het beeld lijkt het soms of Johannes iets voor Jezus zit en het hoofd wat minder diep tot diens borst laat zakken, waardoor de houding minder pijnlijk is, al bestaan er evenveel versies met dezelfde pijnlijke houding.

Het was vast niet de bedoeling van de maker van het beeld, maar de onnatuurlijkheid van de houding kan aan het denken zetten. Is het oncomfortabel om zich onvoorwaardelijk aan iemand over te geven? Onnatuurlijk misschien? Leidt het vertrouwen dat men aan een ander schenkt niet onontkomelijk tot een pijnlijke, onhoudbare toestand?

Voor de hedendaagse kijker schuilt er alleszins een dualiteit in het beeld.

Niet verbazend dat kunstenares Sofie Muller geïntrigeerd raakte door het beeld, en het als uitgangspunt nam voor haar recente werk. Haar werk is allerminst gespaand van dualiteit. Al werkt dit effect bij Sofie misschien omgekeerd: vallen je eerst de oneffenheden op, de mankementen, alvorens er de naakte emotie in terug te vinden.

Hoewel ze ruw en gehavend ogen straalt uit de beelden van Sofie Muller een enorme genegenheid. Je ziet het aan de manier waarop ze naar haar werken kijkt, hoe ze haar beelden aanraakt wanneer ze over hen spreekt, hoe ze afscheid van hen neemt wanneer ze weggevoerd worden voor een tentoonstelling. Het zijn lang geen afstandelijke beelden die los staan van haar persoon, het zijn beelden van vlees en bloed. Haar vlees en bloed.

muller_constanz-copy

Sofie Muller, AL/XXXXVI/17, 2017, courtesy Geukens & De Vil gallery

Zo ook met haar versie van de Christus-Johannesgroep. Twee hoofden, pijnlijk maar innig, onlosmakelijk op elkaar gespeld. Het albast onthult wonden, onder meer op de plek waar beide hoofden elkaar raken. Kerft de relatie tot anderen onvermijdelijk wonden in de ziel? Of openbaart dit contact juist de wonden die er reeds in huisden? Het beeld straalt nochtans zachtheid uit. Berusting misschien. Door het materiaal dat ze gebruikt komen onvolmaaktheden op natuurlijke wijze tevoorschijn. De kunstenares kan deze niet wegwerken, noch verbergen. Ze kan de wonden ontbloten, maar niet helen. Ze staat daarom niet machteloos: het erbarmen voor het leed van haar beelden dient hen tot balsem, verzachting van het diepere, misschien universele lijden.

Sacrale kunst, op een heel eigen manier…

(Het werk ‘AL/XXXXVI/17’ maakt deel uit van de groepstentoonstelling Ecce Homo dat op 17 november van start gaat op verschillende locaties in Antwerpen, een initiatief van galerie Geukens & De VilKlik hier voor alle info.)

 


Gideon Kiefer

In mijn eerste gesprek met Gideon Kiefer zo’n jaar en een half geleden drong hij erop aan, ondanks de maatschappelijke thema’s die hij in zijn werk aankaart, niet als een vingerwijzende moralist te worden aanschouwd. Dat is hij nog steeds niet, voor alle duidelijkheid. Maar toch lijkt zijn discours zowel als zijn werk een onderliggende parfum van kruistocht te verkrijgen. De maatschappelijke uitdagingen nemen problematische proporties aan, is er nog wel een oplossing voor te bieden? De kunstenaar, dat weet hij best, zal de problemen niet oplossen, maar het minste dat hij kan doen is het probleem aankaarten. Het benoemen. In het geval van Gideon: het vorm-geven. Deze vaststelling, die misschien latent aanwezig was in zijn eerdere werk, krijgt in zijn nieuwste reeks een meer dreigende ondertoon. Weg zijn de wetenschappers met hun absurde handelingen, weg de stukjes natuur die de mens verwoed probeert in ere te houden, zoniet herstellen. Het doek valt over de absurde pogingen van de mens om zijn fouten recht te trekken…

 

Zie de mens. Nieuw werk met een dwingende boodschap van Gideon Kiefer

Op uitnodiging van de galerie Geukens & De Vil gaan 63 hedendaagse kunstenaars met dit gegeven aan de slag, om vanaf 17 november langs een parcours doorheen Antwerpen tentoon te stellen. Benieuwd naar wat dit oplevert ging ik alvast een kijkje nemen naar de reeks die Gideon Kiefer voor de tentoonstelling maakte.

Zie de mens. De Bijbelse uitspraak mag Gideon dan nog als aanzet hebben gediend, in het resultaat zal je er niet meteen sporen van ondervinden. Hoewel… De reeks van 14 werken hebben wel iets van een processie. Gideon schildert er de grote doeken die tegenwoordig in de bergen worden gebruikt om gletsjers te behoeden voor het smelten. Een absurde wanhoopsdaad, zo lijkt Gideon ons te willen stellen. Zie de mens, in zijn meest onbeholpen vorm. Ontroerend richtingloos. De loodzware, donkere lucht boven de landschappen van zijn geboortestreek zijn een onheilspellend voorteken: de mens duwt zichzelf de afgrond in. Er is geen weg terug.

Het thema knaagt aan de kunstenaar, die ook naast zijn artistieke activiteiten de klimaatsverandering van nabij bestudeert. Intuïtief voelt hij aan dat zijn boodschap explicieter moet worden verwoord wil hij het van irrelevantie behoeden. Al wil hij niet militant overkomen, hij voelt aan dat kunst in het algemeen niet vrijblijvend mag zijn in het licht van grote maatschappelijke vraagstellingen.

Is er nog hoop? De grote zeilen hebben wel iets weg van het lendendoek van Christus. Komt er dan voor de mensheid na de lijdensweg een vorm van loutering? Een verrijzenis? Niet zo zeker. De zeilen die ons een betere toekomst moeten bieden zitten vastgenageld aan de grond, als ze al niet aan een betonnen blok zijn vastgepind. Dromen zal niet helpen, noch religie.

In de neventaferelen in de werken, die voor Gideon’s doen merkbaar weinig figuren inhouden, graaft Gideon in zijn prille herinneringen, wanneer hij als kind verplicht naar de mis moest. Niet meteen prettige herinneringen. Een bloedneus opgelopen wanneer iemand hem hard tegen een paal trok op weg naar de mis. Een pakje Stimerol, verwijzend naar de woede van zijn grootmoeder wanneer zij hem betrapte op het kauwen ervan tijdens de mis. Dogma’s bieden geen antwoord, zo lijkt hij ons te willen aantonen.

Een merkwaardige reeks. Onder de laag van zuiver esthetische schoonheid schuilt een fundamentele vraagstelling over de toekomst van de mensheid, dat om een dringend antwoord smeekt…

kiefer_deep-time-75dpi

Gideon Kiefer, Deep Time (2017), courtesy Geukens & De Vil

kiefer_dire-75dpi

Gideon Kiefer, Dire (2017), courtesy Geukens & De Vil

kiefer_the-content-is-still-a-dog-whistle-75dpi

Gideon Kiefer, The content is still a dog whistle (2017), courtesy Geukens & De Vil

kiefer_the-fooling-around-75dpi

Gideon Kiefer, The fooling around (2017), courtesy Geukens & De Vil
De 14 tekeningen zullen ook in een boek gebundeld worden dat voor de tentoonstelling door uitgeverij Hannibal in een genummerde oplage van 200 exemplaren wordt uitgegeven .

Gideon Kiefer wordt vertegenwoordigd door galerij Geukens & De Vil.

Vanaf 17 november is zijn nieuwe reeks te zien op de groepstentoonstelling Ecco Homo, georganiseerd door Geukens & De Vil. Klik hier voor alle info.


 

 

 

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

2 Comments

  1. Een goede terugblik tot afsluiting van 2017! TheArtCouch bracht interessante en goede reportages in 2017. Proficiat dat je aandacht schenkt aan Belgische hedendaagse kunstenaars, dat wordt te weinig gedaan al zie ik verandering in de positieve zin bij galeries en musea. Een vraagje: misschien kan er ook wat gefocust worden op niet gevestigde waarden of bij het grote publiek minder gekende kunstenaars?

    Post a Reply
    • Dag Kathleen, bedankt voor de feedback. Het is zeker onze bedoeling om minder gekende kunstenaars in beeld te brengen, dat hebben we denk ik de laatste maanden ook gedaan. Beroemdheid is geen criteria, wel een boeiend verhaal te vertellen hebben 😉 Er zijn echter veel meer boeiende kunstenaars in België dan we op dit ogenblik kunnen bespreken… Maar wat niet is kan zeker nog komen. Geef intussen gerust tips door! Een fijn eindejaar toegewenst!

      Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op