De gemiste dialoog van Guillaume Bijl

Bekende kunstenaars worden vaak gevraagd om tentoonstellingen te cureren. Vorig jaar plaatste Luc Tuymans als curator voor Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert de geest van de barokmeesters tegenover die van hedendaagse topartiesten tijdens de tentoonstelling Sanguine/Bloedrood in het Antwerpse M HKA. Iets verder van huis zorgt Koen Vanmechelen voor Glasstress in Venetië. In het Herentalse Art Center Hugo Voeten gaat Guillaume Bijl in dialoog met de neoclassicistische beeldhouwer Charles Auguste Fraikin. Yves Joris zakte nieuwsgierig af naar Herentals om te luisteren en te kijken naar de dialoog.

Ik moet toegeven dat ik nog nooit gehoord had van Charles Auguste Fraikin (1817-1893) en toch behoorde deze man, net zoals een andere landgenoot, James Pradier, tot de canon van de neoclassicistische beeldhouwkunst.

De productieve apotheker zonder kunstopleiding

Fraikin is amper 22 wanneer hij de beau monde kennis laat maken met zijn werk tijdens het jaarlijkse Salon voor Schone Kunsten in Brussel. Een hele heksentoer voor een ouderloze apotheker die geen noemenswaardige opleiding achter de rug heeft en op dat moment in geen enkele academie ingeschreven is. Na dit opmerkelijk debuut krijgt Fraikin toegang tot de Brusselse Academie voor Schone Kunsten waar hij op zeer korte tijd de eerste prijs Beeldhouwkunst wint. In 1846 bouwt hij zijn eigen atelier in Schaarbeek waar hij de rest van zijn leven blijft wonen, werken en les geven. Constantin Meunier was een van zijn bekendste leerlingen. Het werk van Fraikin bestaat vooral uit bestellingen van officiële instanties en de private markt. In zijn werk legt hij de nadruk op het gelaat en de onopvallende kledij van zijn personages. Er is weliswaar regelmatig een vestimentaire verwijzing naar het ambt van de geportretteerde maar deze is nooit opvallend. Fraikin bleef zijn hele leven trouw aan zijn eigen stijl ondanks de nieuwe tendensen die opdoken. In 1890, drie jaar voor zijn dood, schenkt hij zijn indrukwekkende collectie gipsen beelden aan de stad Herentals. De verzameling beelden komt terecht op de eerste verdieping van de Lakenhal, waar ze de laatste decennia op de achtergrond verdwijnt. De goede samenwerking tussen de stad Herentals, Kempens Karakter en het Art Center Hugo Voeten zorgt ervoor dat Charles Auguste Fraikin opnieuw in volle glorie schittert.

De kunstenaar van de ruimtelijke installaties

Kunstenaar Guillaume Bijl & Eveline Heylen, coördinator Art Center Hugo Voeten
(foto: Yves Joris)

Guillaume Bijl (°1946, Antwerpen) is me wel bekend. Reeds meerdere malen stond ik voor zijn Romeinse straat in het beeldenpark van het Middelheimmuseum. Al sinds de jaren zeventig experimenteert Bijl met grootschalige ruimtelijke installaties waarvan de ‘Autorijschool Z’ in Ruimte Z, wellicht de bekendste is. Naast deze ‘transformatie-installaties’ kan men nog vijf andere types werk onderscheiden:

  • Situatie installaties waar hij een fictie in de realiteit creëert. Een bekend voorbeeld hiervan zijn de opgezette vogels die hij plaatste op daken en lantaarnpalen tijdens Documenta 6 in Kassel.
  • Composities zijn dan weer fragmenten uit de realiteit, weliswaar kleinschaliger en vaak kitscherig ogend.
  • In zijn Sorry-werken goochelt hij met surrealistische invloeden. Een vogelnestje met daarin drie biljartballen vormen een stilleven dat uit het brein van Magritte kon ontsproten zijn.
  • Voor zijn Cultureel Toerisme schept Bijl installaties die banale musea en massatoerisme onder de loep nemen. De eerder vernoemde Romeinse Straat is daar een perfect voorbeeld van.
  • Meer recent focust Guillaume Bijl zich op realistisch beschilderde beelden en taferelen zoals ‘Groetend admiraal koppel’ in het Antwerpse MAS.

Dialoog met één spreker

Art Center Hugo Voeten

Het is druk op de bovenverdieping van het Art Center Hugo Voeten. Zonnestralen werpen slagschaduwen op de aanwezigen en de kunstwerken. Op het terras zit Guillaume Bijl te wachten op het moment waarop hij zijn toelichting zal geven. De aanwezige sigarettenpeuken in de asbak doen vermoeden dat de kunstenaar er al een tijdje zit of dat hij een kettingroker is.  In de zaal bevinden zich zes sokkels, een aantal in het wit een aantal in het groen. Later zal blijken dat de witte sokkels gerestaureerde werken tonen, terwijl de bustes op de groene sokkels nog moeten wachten op hun ‘extreme make-over’. We zijn benieuwd welke dialoog de curator wil uitlokken met zijn opstelling. Hij verontschuldigt zich. “De knieën willen de laatste tijd niet meer mee”. En vervolgens zet hij zich op een stoel om zijn betoog te doen. In een verklaring die amper drie minuten duurt noemt Bijl Fraikin de betere ambachtsman die vasthield aan classicistische waarden terwijl vernieuwers als Monet en Rodin op de voorgrond traden. Vervolgens verwijst curator Bijl op het gebrek aan expressie, maatschappelijke kritiek en betrokkenheid. Ook de humor – aanwezig in zijn eigen werk – ontbreekt volgens hem bij Fraikin. Op geen enkel moment focust Bijl op het archeologische stilleven dat hij wilde evoceren met deze opstelling. Dit was geen dialoog, maar een monoloog van iemand die alleen maar oog heeft voor zichzelf.
Gelukkig biedt de beknopte tentoonstellingsgids wel een mogelijkheid tot dialoog. Daarin kom je te weten wie de afgebeelde personen zijn en op die manier kan de bezoeker een eigen innerlijke discussie aangaan met de werken.

Met de mooie persoonlijke collectie van kunstverzamelaar Hugo Voeten (1940-2017) is het Art Center een vaste waarde geworden in Herentals en ver daarbuiten. De dialoog met Charles Auguste Fraikin had een mooie brug kunnen slaan tussen neoclassicisme en hedendaagse kunst. Als curator is Guillaume Bijl te licht bevonden om deze opdracht tot een goed einde te brengen. Gelukkig spreken de kunstwerken voor zichzelf en – samen met de vaste collectie – is dat voldoende reden om af te zakken naar de Kempen.

http://artcenter.hugovoeten.org/nl

Author: Yves Joris

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op