Juridische vragen over de kunstmarkt: mag je als koper rechtstreeks van een kunstenaar kopen die is vertegenwoordigd door een galerie?

Kunst ervaren heeft wat ons betreft eerst en vooral met passie en intuïtie te maken. Wat niet wegneemt dat er een markt is voor kunst. Zonder deze zou er wellicht geen kunst gemaakt worden, of tenminste veel minder. Zoals elke markt is de kunstmarkt onderhevig aan regels, al zijn die in deze markt misschien wat onduidelijker, alleszins complexer.

In deze reeks vragen we advocaat Oliver Lenaerts om een antwoord op vragen waar kopers en verkopers van kunst mee zitten. Deze week:

Mag je rechtstreeks van een kunstenaar kopen als die vertegenwoordigd wordt door een galerij?

TAC: Kan een kunstliefhebber na de ontdekking van een kunstenaar tijdens een galeriebezoek nadien rechtstreeks bij de kunstenaar aankopen ?

OL: In vakjargon spreekt met over het “afwerven van clienteel” van de galeriehouder. Sinds het decreet d’Allarde van 1791 geldt het principe van vrijheid van handel en concurrentie. Afwerving van cliënteel van een galeriehouder is daarom in principe geoorloofd tenzij die vrijheid wordt ingeperkt door exclusieve rechten.

TAC: Wat betekent dit concreet ?

OL: Dit betekent dat je als galeriehouder geen verhaal hebt tegen dergelijke praktijken tenzij er contractueel is overeengekomen dat de galeriehouder een exclusiviteit heeft op het werk van de kunstenaar. Van zodra er enige vorm van exclusiviteit is bedongen, kan de galeriehouder verhaal uitoefenen tegen de kunstenaar wegens contractbreuk en kan hij zijn commissie opeisen. Het is wel van belang dat de exclusiviteit contractueel juist is verwoord.

TAC: Wat verstaat men precies onder exclusiviteit ?

OL: Je kan je contract zo opstellen dat er in feite sprake is van een exclusief recht om te verkopen. Een exclusief recht om te verkopen is nog iets verregaander dan een exclusief verkoopmandaat. Zo zal de kunstenaar die rechtstreeks vanuit zijn atelier verkoopt nog steeds een commissie verschuldigd blijven aan de galerie, zelfs wanneer de galerie niets te maken had met die verkoop. Bij een exclusief verkoopmandaat krijgt de galeriehouder slechts een commissie als hij de verkoop geregeld heeft.

TAC: Hoe werkt dit in de praktijk ?

OL: Een exclusief recht om te verkopen is typisch een feature die past in de context van moedergalerie relaties, een model dat echter aan invloed verliest in de sector. Er zijn immers veel kunstenaars die liever autonoom werken (zogeheten artist-lead structuren). Zij willen zich contractueel minder tot exclusiviteit verbinden. Zij stellen zich op als ondernemer en willen zelf relaties met investeerders en verzamelaars opbouwen. Wat wel vaak voorkomt, is een exclusief verkoopmandaat in het kader van een bruikleen met het oog op één bepaalde show. In die contracten wordt typisch bepaald dat verkopen binnen een tijdspanne van x-aantal maanden na de show, recht zullen geven op een commissie omwille van het feit dat de verkoop geacht wordt voort te komen uit de verkoopinspanningen van de galeriehouder. Dit is een feitenkwestie en is vaak moeilijk te bewijzen.

TAC: En de kunstkoper… loopt die een risico ?

OL: Ja, let op want tekent u als kunstliefhebber een koopcontract wetende dat de kunstenaar hierdoor zijn exclusiviteitscontract met de galerie schond dan loop je als koper ook een risico op aansprakelijkheid. “Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk” heet dat in vakjargon. Als kunstliefhebber dien je dus goed te weten waaraan je begint als je bewust de galeriehouder buitenspel zet.


Heeft u een juridische vraag in verband met de aankoop, verkoop of het bezit van kunst? Stuur het ons door!


Oliver Lenaerts is advocaat gespecialiseerd in kunstrecht.

Hij is oprichter van Contour, een advocatenkantoor dat zich richt op alle actoren van de kunstwereld, en heeft een brede juridische ervaring die geschikt is voor het vinden van oplossingen voor problemen waarmee de beoefenaars en liefhebbers van kunst geconfronteerd worden.

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op