Juridische vragen over de kunstmarkt: wat als je een kunstwerk verkoopt en het blijkt later veel meer waard te zijn?

Kunst ervaren heeft wat ons betreft eerst en vooral met passie en intuïtie te maken. Wat niet wegneemt dat er een markt is voor kunst. Zonder deze zou er wellicht geen kunst gemaakt worden, of tenminste veel minder. Zoals elke markt is de kunstmarkt onderhevig aan regels, al zijn die in deze markt misschien wat onduidelijker, alleszins complexer.

In deze reeks vragen we advocaat Oliver Lenaerts om een antwoord op vragen waar kopers en verkopers van kunst mee zitten. Vandaag:

Verdorie, een schilderij dat ik verkocht heb voor een appel en een ei, blijkt veel meer waard te zijn.

TAC:  Is een vergissing rond de waarde van een kunstwerk niet gewoon het gevolg van het spel van vraag en aanbod ?

OL: Op de kunstmarkt is iedereen op zoek naar de beste ‘deal’. Onderhandelen over de prijs behoort tot de mogelijkheden van elke koper en verkoper van kunstwerken. Daar is niets mis mee. Het TV programma ‘stukken van mensen’ is daar een goed voorbeeld van: elke handelaar zal zo laag mogelijk willen kopen om winst te kunnen maken bij een doorverkoop. Maar wat als je een schilderij verkoopt, op een veiling of van hand tot hand, dat naderhand van een bekend kunstenaar blijkt te zijn? Je kan je terecht afvragen of je de verkoop ongedaan kan maken.  In vakjargon spreekt men dan over ‘verkopersdwaling’.

TAC: Wanneer heb je als verkoper gedwaald ?

OL: Eerst en vooral moet er een onderscheid gemaakt worden tussen dwaling over de waarde op basis van een toeschrijving die naderhand klopt of van een toeschrijving die niet klopt.

Als de toeschrijving klopt, is men er het doorgaans over eens dat dwaling niet mogelijk is omdat de dwaling dan uitsluitend de geldwaarde van het kunstwerk betrof. In beginsel draagt de verkoper het financieel risico bij de verkoop van een kunstwerk dat juist werd toegeschreven en waarvan hij dus de essentiële eigenschappen kende.

TAC: Wat als de toeschrijving naderhand niet klopt ?

OL: Indien kan bewezen worden dat de toeschrijving niet klopt, zullen de omstandigheden moeten bepalen of er sprake is van dwaling. Er zijn twee elementen die van belang zijn voor de beoordeling. Eerst en vooral dient de verkoper aan te tonen dat hij in de overtuiging was dat het onmogelijk het meesterwerk was dat het naderhand bleek te zijn. In een zaak rond de verkoop van een werk van Poussin werd geoordeeld dat het van belang was dat ten tijde van de openbare verkoop de verkopers, ondanks hun eerdere overtuiging dat het een echt meesterwerk van de hand van Poussin was, door de expert van het veilinghuis van het tegendeel werden overtuigd. De vermelding in de catalogus dat het geen Poussin was, was een belangrijke aanwijzing.  De dwaling kan te wijten zijn aan de onjuiste mededeling van een veilinghuis of expert, zoals in de zaak Poussin, maar ook aan het zwijgen van een koper- beroepshandelaar terwijl die juist had moeten praten.

TAC:  Wat is het tweede element ?

OL: De verkoper moet ook aantonen dat de authenticiteit voor hem determinerend was. Hij moet dus het bewijs leveren dat, mocht het werk, in het voorbeeld van de Poussin-zaak, wel van Poussin zijn geweest, hij uiteraard niet had verkocht, of dit tenminste aan een hogere prijs had gedaan. Dit betekent dat van zodra er een contractuele kans is dat het toch een authentiek werk zou kunnen zijn, dwaling in hoofde van de verkoper niet aanvaard wordt. Dit zal zo zijn indien de toeschrijving de mogelijkheid van authenticiteit openlaat. Zo werd in de zaak Poussin geoordeeld dat de omstandigheden waarin de verkoop plaatsvond – met de toeschrijving ‘atelier van Poussin’ –   uitsluit dat Poussin het werk maakte.

TAC: Wat kunnen we hieruit leren ?

OL: Bij verkopersdwaling ontstaat er altijd een spanningsveld tussen wat de dwalende had kunnen weten als hij meer onderzoek had gedaan naar de eigenschappen van het onderwerp van de rechtshandeling, en wat zijn wederpartij hem had moeten vertellen over hetgeen hij wist over die eigenschappen of het feit dat de ander dwaalde.

TAC: Hoe kunnen verkopers hier best mee omgaan?

Het is als verkoper van een kunstwerk raadzaam op te volgen wat er met het kunstwerk gebeurt. Als de koper het werk nadien ontmaskert als een echt meesterwerk door zijn inzicht en zin voor initiatief, kan je de koop ongedaan maken waardoor je een mooi kunstwerk kan terugkrijgen dat op de koop toe door de rechtbank officieel als authentiek zal worden erkend.


Heeft u een juridische vraag in verband met de aankoop, verkoop of het bezit van kunst? Stuur het ons door!


Oliver Lenaerts is advocaat gespecialiseerd in kunstrecht.

Hij is oprichter van Contour, een advocatenkantoor dat zich richt op alle actoren van de kunstwereld, en heeft een brede juridische ervaring die geschikt is voor het vinden van oplossingen voor problemen waarmee de beoefenaars en liefhebbers van kunst geconfronteerd worden.

Frederic De Meyer

Art crunches: Bernard Frize, Banksy, Zou, Chinese art, MadC, Dan Witz
Frederic De Meyer

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op