Stadsfestival Damme: 10 X uitgelicht door onze redactie

Voor de tweede keer bestrijkt Stichting IJsberg Damme met een belevingsfestival. Een weldadige mix van beeldende kunst, literatuur, fotografie, poëzie en natuur moet stiltezoekers lokken van heinde en verre. Kunst als geraffineerde wellness, het is een nieuwe en intrigerende benadering, die curator Jan Moeyaert als geen ander weet te instigeren. Met het in gebruik nemen van de nieuwe Margaretavleugel, waar telkens een oud zusterkamertje wordt ingepalmd door een kunstenaar, word je ook echt binnengezogen in vele nieuwe werelden. Instant artistieke intimiteit, die we met veel plezier ondergaan.

“Ik ben verslaafd aan ontdekkingen”, bekent Jan Moeyaert, naast curator van Kunstenfestival Watou ook bezieler van deze tweede West-Vlaamse hotspot voor hedendaagse kunst: “Hier noch in Watou kom je zomaar. Het vergt een inspanning, alsof je een bedevaart onderneemt naar een afgelegen oord. We hopen dat mensen tot rust komen als ze hier zijn. Een bad van onthaasting aanbieden, misschien is dat wel onze voornaamste bedoeling.”

De kritiek op de keuzes van Jan Moeyaert is de laatste tijd niet mals. “Watou-kunst”, “Te gemakkelijk”, kortom: kunst die niet genoeg doet nadenken. Hoe gaat hij daarmee om? Moeyaert: “Vroeger lag ik hier wel eens wakker van, nu minder. Ik zie het juist als mijn missie om ook de minder elitaire kunstliefhebber warm te maken voor kunst, niet steeds te vertrekken van het louter cerebrale. Mijn keuzes beginnen altijd bij een beeld dat me aantrekt en mijn nieuwsgierigheid wekt. Wat je erbij voelt is belangrijker dan wie het heeft gemaakt. Belangrijk voor mijn selectie is ook dat er een verhaal achter zit, iets wat herkenning oproept. Een louter esthetisch beeld volstaat niet.”

Twee kunstenfestivals, waar een schier eindeloze stoet aan bekende maar ook onbekendere namen passeert, hoe realiseert hij dat in godsnaam? “Ik heb een valies aan ontdekkingen. Mensen die ik oppik via Facebook, kunsthogescholen, musea en galeries. Ook kunstenaars die zich zelf aanbieden schoppen het wel eens tot in mijn voorraadkoffer. Hieruit maak ik een selectie van zo’n honderdtal, die passen bij de thematische lijn die ik uitzet. Ik ben natuurlijk niet naïef, ik zorg altijd dat er ook een aantal publiekstrekkers bijzitten.”

Het objectief, voor iemand die vaak ‘vondsten’ ziet vertrekken naar galeries en andere geoliede circuits? “Pijn doet het niet, als iemand groeit en niet meer gedijt binnen de kweekvijvers die Watou en Damme toch in de eerste plaats zijn. Het is niet mijn betrachting om mensen bij te houden. Ik wil zoveel mogelijk beloftevolle kunstenaars een entree geven, blootstellen aan een netwerk van impulsen. Daarom combineer ik graag jong talent met gevestigde namen, zodat ze elkaar kunnen optillen. Soms durf ik ook mijn mening geven over hun werk, de richting die ze zouden kunnen uitgaan. Het kan het extra zetje zijn dat een kunstenaar soms verlangt.”


TheArtcouch ging voorproeven in Damme. Hier ontdek je tien werken die ons zijn opgevallen:

1. Lavandière de la nuit – Camille Dufour

Jan Moeyaert stelt ons voor aan Camille Dufour, die in d’Oede Schole noeste arbeid verricht. Door te frotteren met stukken zeep maakt ze prints van monumentale houtsneden, veertig stuks op een rij, tot alle inkt op is, nog slechts een wit blad rest, en het kwaad is uitgedreven. De symboliek die hierachter zit verwijst naar de ‘wasvrouwen’, zwervende zielen die verschijnen als er onheil op til is en er zo goed als zeker doden zullen vallen. Hoewel de act van Dufour een onheilspellend kantje heeft, fungeert ze hier dus als anti-lavandière die de kwalen van de mensheid wegwast. Haar intensieve praktijk resulteert in een catharsis voor zowel de maker als de bezoeker die haar purificatieritueel komt aanschouwen. (Annelies Vanbelle)

Lavandière de la nuit, Camille Dufour| foto: Annelies Vanbelle

2. I’m not afraid of repeating myself – Stanislas Lahaut

Bij het betreden van de ruimte waar het werk van Stanislas Lahaut te zien is, slaat de verbeelding vrij snel op hol. Een eerste aanblik doet alle elementen met elkaar versmelten: de reeds aanwezige in steen gestolde keramische tegeltjes, de grillige barsten die doorheen het pleisterwerk meanderen en het grillige patroon van stempels geven het geheel de allures van een imaginaire wereldkaart. I’m not afraid of repeating myself is het resultaat van een creatie in situ die qua totaalbeeld zijn kracht haalt uit het verenigen van alle bestaande ruimtelijke elementen met een interventie van de kunstenaar. De muur verandert van identiteit en roept nieuwe associaties op. Het doet ons niet alleen stilstaan bij de alomtegenwoordigheid van de herhaling in ons menselijk bestaan, maar geeft door het centraal stellen van de stempel als voorwerp ook het nadenken over wat origineel is en wat als herhaling kan worden beschouwd. (Koen Van Damme)

I’m not afraid of repeating myself, Stanislas Lahaut | foto: Koen Van Damme

3. Try to remember – Try to forget – Els Ceulemans

Het werk van Els Ceulemans bestaat uit vier houten kisten waarin transparante beelden voor een lamp zijn geschoven. Vooraan staat steeds een datum vermeld waardoor de installatie de vorm aanneemt van een dagboek. De memoires laten zich echter niet via het geschreven woord lezen, wel via beelden met uiteenlopende emoties. Hoe sterker de emoties, hoe meer beelden er voor elkaar geschoven zijn. Tegelijkertijd zijn enkele beelden uit de contouren van de kist ontsnapt. Bleven deze gevoelens uit, of werden ze al dan niet bewust opzijgeschoven? Met Try to remember – Try to forget visualiseert Ceulemans op een treffende wijze het complex functioneren van het menselijke brein. (Benedict Vandaele)

Try to remember – Try to forget, Els Ceulemans

4. Remembrance – Pascale Pollier

Pascale Pollier is niet meteen een pleaser. Aangrijpend en very disturbing, dat is het minste wat we over haar installatie in de hospitaalsite kunnen zeggen. In Remembrance verwerkt ze het verdriet om vijf overleden vrienden. Diverse symbolische elementen refereren aan haar relatie met hen, van herinneringen aan hun laatste woorden tot verwijzingen naar hoe ze gestorven zijn. Als een stralenkrans zijn er antennes rond haar hoofd geschikt, de hoop die ze koestert om zo contact te maken met het hiernamaals, en verbondenheid te behouden met zij die haar zijn ontnomen. Een werk met een intrinsieke diepe tragiek. Plezierig is de aanblik zeker niet, wel beelden die we niet zo snel zullen vergeten. Als het diep genoeg grijpt, is de herinnering soms helderder dan we willen. (Annelies Vanbelle)

Remembrance, Pascale Pollier | foto: Annelies Vanbelle

5. Ciré – Werther Gasperini

De kerk van Damme is gevuld met een aantal monumentale installaties. Ciré van de Italiaanse kunstenaar Werter Gasperini vormt hierop een uitzondering. We zien drie opengeslagen boeken op evenveel sokkels liggen. Ze zijn elk bedekt met een vingerdikke laag witte was waaruit per boek twaalf korte gebruikte wiekjes ontspruiten. Was is in deze religieuze omgeving sterk symbolisch geladen en gaat zodoende een bijna symbiotische relatie aan met de boeken. De kerkstoelen staan gedwee in rijen naast het werk. Zij droegen lange tijd boeken met gouden zijkanten in hun schoot als gidsen voor religieuze beleving. De perfecte buren. Schrijven tot in de vroege uurtjes kon eeuwenlang enkel bij kaarslicht. De kunstenaar laat deze gesmolten getuigen van vele vervlogen schrijfmomenten één worden met de boeken als dragers van ideeën. Welke ideeën dat zijn, is onduidelijk, maar het licht was een noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan ervan. (Koen Van Damme)

Ciré – Werther Gasperini | Foto: Koen Van Damme

6. Grote Borst – Hugo Debaere

Wijlen Hugo Debaere was een veelzijdig kunstenaar die verschillende technieken en media onder de knie had. In Afrika ontdekte hij de mogelijkheden van olifantenmest als materiaal, iets wat een groot deel van zijn latere oeuvre kenmerkte. Grote borst is een monumentaal werk dat de ruimte volledig opeist. Hij gebruikte ook hier dierlijke mest in combinatie met houtlijm en urine. Dit werk herbergt alle manieren waarop hij de vrouwenborst tijdens zijn vele reizen doorheen dit oercontinent heeft gezien. Als beschouwer zie je jezelf geconfronteerd met de veelheid aan symbolische en culturele betekenissen. De vrouwenborst als vruchtbaarheidssymbool, als drager van dat rijke eerste voedsel, als bijzonder sensitief, soms compleet vrij en hangend zoals hier, soms opgesloten of opgedrukt, soms compleet genegeerd en weggemoffeld. Het geeft te denken over welke (biologische) functies universeel zijn en welke rol cultuur onvermijdelijk speelt in de perceptie van dit elementaire en fascinerende vrouwelijke lichaamsdeel. (Koen Van Damme)

Grote borst Hugo Debaere | Foto: Koen Van Damme

7. Hans Klein Hofmeijer

Wat een sereniteit in deze voutekamer van het oude hospitaal. Trapjes op en daar is het: het heiligdom van Hans Klein Hofmeijer. Een aantal van zijn tekeningen waarin steevast hemel en aarde lijken samen te komen, gedrochten, gedachten, gedaantes die net zo goed verstoren als troosten. Als je na heel de bedevaart even tot rust wil komen kan dat hier: op drie tafeltjes liggen evenveel exemplaren van zijn ‘Artefact’ nr. 953 – Gapingen van mijn geest, een quasi encyclopedisch boek over zijn werk, met bespiegelingen en mijmeringen van critici, bewonderaars en familieleden. Zet u neder en wordt even een met de contemplatieve energie in Hofmeijers werk, die door deze uitgekiende setting wordt gemaximaliseerd. (Annelies Vanbelle)

Hans Klein Hofmeijer

8. The Pinocchio Effect – Gert Scheerlinck

Uit de muur van een oude zusterkamer verschijnt plots een rood staafje. Eenmaal binnen realiseren we ons dat het gaat om de neus van Pinokkio. De bekendste marionet uit onze jeugdjaren hangt er stijfjes aan de muur. Gert Scheerlinck koos niet toevallig voor de titel The Pinocchio Effect. De term slaat op het verschijnsel waarbij onze neus warmer wordt naarmate we liegen over onze gevoelens. De betekenis van het werk sluit eerder aan bij de moraal van het boek Pinocchio, geschreven door de Italiaanse schrijver Carlo Collodi. The Pinocchio Effect hekelt onze stijve samenleving en is een allegorie van de transformatie van de ‘bespeelde pop’ tot de ‘zelfstandige mens’. Ook maken we al snel de link met het begrip fake news. Wie kan vandaag nog het onderscheid maken tussen feiten en nepnieuws? (Benedict Vandaele)

The Pinocchio Effect, Gert Scheerlinck

9. Bruno Van Dycke

Wat is schilderen meer dan het ingenieus relateren van licht en donker? Bruno Van Dycke verstaat die boutade als geen ander. Zijn stenen zijn monolieten van verstilling, met een zijde die licht aanzuigt en een ander die donker toelaat. Geen van beide staart ons frontaal aan, er wordt de kijker een open, vrije verhouding met het werk toegelaten, wat in het beste geval leidt tot een staat van meditatie. Voor ons schittert een witte Kaäba, die het mysterie van ons mens-zijn in zich draagt, waar de blik willens nillens in concentrische cirkels omheen blijft draaien. Een sacrale vorm die dwingt tot ingetogenheid, voor wie zich durft over te leveren. (Annelies Vanbelle)

Witte Steen, Bruno Van Dycke

10. CAVERNE – Laura Andriessen & tBEDRIJF

Kritische geesten zouden hier gewag maken van spektakelkunst. Maar is het zo simpel? Met een blacklight betreed je de grot van Laura Andriessen. Als een speleoloog tracht je de schilderingen en zinnen op de muren te ontcijferen, maar het zuinige licht voorkomt dat je de beelden in één oogopslag te zien krijgt. Herinnering en waarheid vermengen zich hier, zoals in de slagzin van het festival. Een nest is het ook zeker, al is het eentje waar je je nooit helemaal veilig voelt. Kunnen wij tot rust komen op een plek waar we weinig ijkpunten hebben? Waar er meer schemerzone dan zekerheid is? Ik zou zeggen: ga het zelf ervaren in Damme, in het laatste kamertje op het gelijkvloers, van de nieuwe Margaretavleugel. Wie wit draagt, kan rekenen op extra spektakel. Of nou ja: een vleugje extra magie. (Annelies Vanbelle)

CAVERNE, Laura Andriessen & tBEDRIJF | foto: Annelies Vanbelle

Stadsfestival Damme – Het nest tussen waarheid en herinnering loopt nog tot 8 december: klik hier voor meer info.

Op zondag 3 november gaat Frederic De Meyer, hoofdredacteur van TheArtCouch, in d’Oede Schole in gesprek met kunstenaar Hans Klein Hofmeijer.

Author: The ArtCouch

Share This Post On

2 Comments

  1. Beste redaktie,

    Ik was heel opgetogen dat The Artcouch mijn ‘Witte Steen’ mee opnam in de selectie van tien in het Dammefestival.
    Zoiets is echt een opsteker.
    Wat een treffende tekst, Annelies!
    Je raakt de kern van wat ik zoek.
    Steeds wonderlijk als een beeld zo direct kan overkomen…én dat iemand dat ook in woorden kan vatten!
    Ik vraag me af of ik je tekst mag citeren op mijn site of bij aankondiging van een tentoonstelling? Ik verzeker je dat ik daarbij steeds jouw naam en die van The Artcouch zal vermelden.
    Ik ben ook heel benieuwd naar het tijdschrift!!
    Ik neem uiteraard een abonnement
    en laat bezoekers en vrienden kennismaken.

    Hartelijke groet,
    Bruno Van Dycke
    http://www.brunovandycke.com

    Post a Reply
  2. Beste redactie,

    Ook ik was aangenaam verrast om opgenomen te zijn in de selectie van tien.
    In de bijhorende tekst over mijn werk kon ik me helemaal vinden.
    Ik wil jullie hiervoor dan ook graag bedanken.
    En bij deze wil ik jullie ook van harte uitnodigen voor een bezoek aan m’n atelier!

    Vriendelijke groeten,
    Els Ceulemans

    Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op