Waarom een banaan en een plakker 150,000$ waard zijn.

Het zal voor velen, kunstkenners en -amateurs, als een op zijn minst vreemd verschijnsel zijn overgekomen, de banaan die met plakband op een muur werd gehecht op de Basel Miami Beach beurs vorige maand, en onmiddellijk drie private kopers vond aan 120,000$ per stuk. Het is sindsdien het onderwerp van een onnoembaar aantal memes, en zal alleszins blijvend de kunstgeschiedenisboeken in gaan, wat wellicht ook wel de bedoeling was.

Er zal vast smalend worden over gedaan, en terecht, maar net als de urinoir van Duchamp stelt het relevante vragen over de hedendaagse kunst, en, beter nog, stelt het bepaalde mechanismes van de hedendaagse kunstmarkt openlijk aan de kaak. Het blijft conceptuele kunst, vooreerst. De vijf kopers van het werk (3 aan private kopers, en 2 artist proofs werden voor musea gereserveerd) kopen eerst en vooral het concept, niet zozeer de banaan en de plakker. Niets nieuws onder de zon, Sol Lewitt verkocht kleurvlakken op een muur, waarvan het SMAK er eentje bezit. Iedereen heeft het recht om een banaan aan zijn muur te plakken, of zijn muur te verven volgens een patroon van Lewitt, maar enkel de kopers van het concept kunnen claimen dat het om een Cattelan, of een Lewitt gaat. Het is dus niet zo dat je helemaal niet koopt als verzamelaar of museum.

Het verschil is miniem, en tegelijk groot. Wie bezit het oorspronkelijke idee? Is kunst iets dat zich kan herleiden tot een vodje papier met enkele richtlijnen erop?

Het oogt vrijblijvend, maar het is het niet.

Want, zoals zo vaak bij hedendaagse conceptuele kunst, waar ik in alle eerlijkheid bitter weinig verstand van heb, is het feit dat een kunstwerk een bepaalde vraag oproept juist de essentie van de kunst. De vraag stellen, als toeschouwer, maakt deel uit van de kunst waar je naar kijkt. Waarmee je als kijker evenzeer deel uitmaakt van het werk, als je je de vraag maar stelt, of zelfs al stel je je de vraag niet en vind je het maar niets, het feit dat je er naar kijkt kan al voldoende zijn. Je kan niet ontsnappen aan het werk waar je naar kijkt, in zekere zin.

Het stelt hiermee zeker de impact, zelfs de status van kunstenaar in vraag, in een impuls van extreem relativisme. Het zou niet de eerste keer zijn, dus origineel is het zeker niet, voor alle duidelijkheid. Maar in zekere zin heeft dit specifieke kunstwerk zichzelf overtroffen. Want door de hele heisa die er rond werd gecreëerd, onder meer door het feit dat de banaan letterlijk werd opgegeten door een collega-kunstenaar, maar evenzeer door de duizenden selfies die de bezoekers van de beurs trokken met het werk op de achtergrond, werd het hele idee van het werk, en alles errond, plots een kunstwerk op zich, zelfs een zinvolle. In zekere mate gaan alle selfies, de talrijke posts over het werk, de media-aandacht errond, inclusief deze die ik nu schrijf, blijvend deel uitmaken van het kunstwerk. Hierin is het zeker verfrissend en ontnuchterend, stelt het onze mening als kijker/ontdekker van hedendaagse kunst in vraag. Triggert het ons om anders te denken over kunst, iets wat in onze groeiende verwaandheid steeds moeilijker wordt.

Dat begrijp ik. Toch zou ik op mijn honger blijven zitten mocht ik urenlang wachtrijen moeten trotseren om uiteindelijk voor dit werk komen te staan.

Dit is misschien juist het vreemde aan conceptuele kunst, net als aan pop art wat mij betreft: je hoeft het niet eens te zien om het te begrijpen. In zekere zin heeft kunst zich hiermee ontdaan van de visuele, sensitieve waarneming. Het idee primeert.


Voor wie dieper wil graven in de materie raad ik zeker onderstaande analyse aan van onze vrienden van TheArtProject:

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

1 Comment

  1. Het mooie in de kunst is dat er géén criteria zijn. Wat doet kunst: verwondering… verontwaardiging… beide kunnen zelfs tegelijk aanwezig zijn. Inderdaad het idee gaat in se vooraf, maar het feit dat de ‘banaan’ zichtbaar is, is het een vorm van ‘exposure’ – beeldtaal, Das Bild (Richter).

    Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op