“Je beste werk moet je altijd nog maken”, een gesprek met éminence grise Jean Bilquin

83 en nog zeer scherp van geest, dat is de Gentse kunstenaar Jean Bilquin. Hij zegt van zichzelf dat hij vergeetachtig is, niettemin vloeien de anekdotes en verwijzingen naar mensen uit het verleden moeiteloos van zijn lippen. We zetten ons schrap voor een boeiend gesprek met een man die altijd zijn integere zelf bleef, zijn ziel voor geen geld ter wereld aan de duivel zou verkopen en de charlatans van het vak er zo uit wist te pikken.

foto: Christophe De Muynck

Bezadigd en bedachtzaam heeft hij zijn pad gevolgd, eerst in de reclamesector als graficus, waar hij carrière maakte, maar ook altijd voelde dat er iets bleef wringen. Het ijdele spel van ego’s en lucht verkopen, was in wezen niets voor hem. Na een korte ziekte besloot hij resoluut voor de kunst te kiezen, later gecombineerd met een baan als docent aan de Gentse academie, waar hij bevriend raakte met kunstenaars als Marc Maet en Karel Dierckx.

Een generatie die al dan niet werd opgetild door Jan Hoet, die een tijdlang de schilderkunst buitenspel zette en enkel het conceptuele nog fêteerde. Gemaakt of gekraakt worden, het lag soms beangstigend dicht bij mekaar. De minzame Bilquin bekeek dit alles vanop een afstand en bleef onverstoord zijn eigen ding doen. Hij geeft grif toe dat geluk in zijn parcours als kunstenaar een grote rol speelde, al was het maar omdat hij steeds mensen ontmoette die onvoorwaardelijk in zijn praktijk geloofden. “Succes heeft veel te maken met toeval, met op de juiste plaats vertoeven op het juiste moment.”

Het helpt dat zijn kunst wezenlijk tijdloos is, of niet rechtstreeks beïnvloed wordt door het efemere heden. Hij laat zich liever inspireren door de natuur, door de mens in al zijn aspecten, door zijn eigen emoties. Telkens zoekend naar een nieuwe passende vorm, nu eens schilderkunst, dan eens beeldhouwwerk, tekeningen of grafiek. Even koos hij wel voor een zijspoor door beelden in polyester te maken – in een tijdvak waar dergelijke kunstmatige materialen een belofte inhielden op een efficiëntere toekomst. Bilquin besefte al snel dat dit veel te artificiële geen omgeving was waarin zijn ziel tot bloei kwam. Intuïtief voelde hij aan dat het toekomstbeeld niet klopte, dat de belofte nooit zou worden ingelost, dus keerde hij terug naar de klassieke media, die hem reeds vertrouwd waren.

Iets wat wringt

We vragen hem naar zijn artistieke leermeesters. Hij noemt onder meer Matisse, voor wie hij een grote bewondering koestert. “Maar alles wat je meemaakt en ziet in het leven, kan een inspiratiebron zijn. Dat hoeft niet eens iets met kunst te maken te hebben. Goed observeren hoe het leven in mekaar zit, hoe de mensen interageren, dat is wat mij fascineert.” Als spiegel en toetssteen gebruikt hij daarvoor de natuur: “Goede schilderijen volgen de gulden snede, maar laten ook een zekere verstoring toe van dat principe, om spanning te creëren. Net zoals de natuur, die grotendeels mathematische modellen volgt, maar ook niet volkomen, er wringt altijd iets. Een boom groeit bijvoorbeeld niet rechtlijnig. De natuur kent ook destructie en is zeker niet altijd lief. De mens, die onderdeel is van de natuur, evenmin. Elk kent zijn eigen manier van overleven. Ik heb de mijne, andere mensen hebben een andere natuur. Ik keur het zeker niet altijd goed, maar dat is hoe het ineensteekt. En ik aanvaard dat.”

Dus in plaats van zich activistisch op te stellen, in plaats van een gevecht aan te gaan of weerstand te tonen, gaat deze kunstenaar antwoorden zoeken door middel van reflectie en contemplatie. Hij gelooft niet dat het de taak van de kunstenaar is om zaken aan te klagen, wel om de essentie van het leven te vatten, de “realiteit te begrijpen”. Het is een realiteit die misschien vreemd genoeg met de leeftijd steeds minder vatbaar lijkt te worden. Zijn geliefde vrouw lijdt aan dementie en heeft veel zorg nodig. “Soms haat ik haar, soms ben ik kwaad op haar, soms hou ik van haar en soms geniet ik ervan om haar te verzorgen.”

We zien zijn betraande ogen die uitdrukking geven aan de uiterste dualiteit van het leven en we krijgen een krop in de keel. Des te meer als hij vertelt: “Vroeger ging ik met mijn vrouw graag wandelen langs de Leie. Hoe de zon op het water speelde, die mystieke ruimtelijkheid, het licht en het landschap dat me overweldigde, dat is er nu niet meer. Alles is nu grijs. Niet steeds, maar veel vaker dan vroeger.” Om al deze emoties een plaats te geven, trekt hij zich terug in zijn atelier, waar hij momenteel bezig is aan drie werken rond deze thematiek. “Ze zijn nogal dramatisch.”

Aanvankelijk liet hij zich beïnvloeden door het werk van Gustaaf De Smet, die ook graag langs de Leie kuierde. “Zijn werk straalt een enorme rust uit, en het is schilderkunstig erg goed. Ik maakte dit werk in mijn beginjaren, het was een fase waar ik door moest. Je hebt nooit een duidelijk beeld van wat je gaat doen in de toekomst, je doet wat je moet doen. Gelukkig schreef een recensent toen dat ik niet zomaar een epigoon was van De Smet, ik transformeerde het tot mijn eigen universum en vormentaal. Ach, als kunstenaar houdt het nooit op, je houdt altijd die onrust. Je beste werk moet je altijd nog maken. Eén werk kan nooit alles omvatten wat je wil zeggen, net als voor een schrijver nooit één boek kan uitdrukken wat hij wil vertellen. Er zijn altijd meerdere boeken, meerdere schilderijen nodig. En er blijven altijd zaken ongezegd.”

foto: Annelies Vanbelle

Kunst moet eerlijk zijn

Steevast op zoek naar schoonheid, naar diepgang, dat is Jean Bilquin. “Wat ze nu tonen op televisie, dat staat toch zover af van het echte leven, van de essentie. Voetbal en koers, ik begrijp dat men daarvan houdt, maar moet dat echt zo’n enorme plaats innemen? Ik kijk daarom liever naar ARTE.” Zuiverheid en authenticiteit, dat zijn zijn leidraden, ook in de kunst. Daarom houdt hij bijvoorbeeld van de kunst van de Etrusken, die steeds latent aanwezig lijkt in zijn eigen werk: “Hun is zeer tragisch maar ook doordrongen van een grote eerlijkheid.” Een neus heeft hij voor onwaarachtigheid, die hij bij sommige collega’s in de kunstsector wel eens denkt te ontwaren: “Een charlatan maakt geen goede kunst. Kunst moet eerlijk zijn. Wie bezeten is door het verdienen van geld, bewaart niet de vrijheid die nodig is om goede kunst te maken. Wie te zelfzeker is, ook niet.”

Bilquin heeft die overmoed nooit gekend, stelt zichzelf immer in vraag: “Als ik naar Botticelli kijk, dan schaam ik me echt over wat we hier maken. Maar die man kon zich natuurlijk beroepen op een enorm rijke culturele voedingsbodem die er toen in die tijd was. De context waarin je werkt, heeft een grote invloed. Het fascineert me hoe de tijdsgeest ervoor zorgt dat we dezelfde zaken – neem nu een mensenhoofd – steeds anders afbeelden doorheen de tijd. De mensen hebben er toch altijd ongeveer hetzelfde uitgezien? De maatschappelijke context bepaalt meer dan we denken.”

En nu hebben we dus… de coronacrisis. “Misschien hadden we dat virus wel nodig om ons te doen nadenken over het leven, over de wereld. Om ons wakker te maken”, oppert Jean. “Al in zijn haast visionaire boek Grand Hotel Europa wijst Ilja Leonard Pfeijffer ons bijvoorbeeld op de gevaren van het massatoerisme, wat er nu inderdaad voor zorgt dat een virus zich razendsnel kan verspreiden. Soms grap ik hier wel eens over, om reacties uit te lokken. Ik zeg dan dat er maar drie categorieën mensen zijn die eigenlijk mogen reizen: missionarissen, militairen en kunstenaars.” (lacht)

Of hij tot slot nog een tip heeft voor ons als bescheiden kunstjournalisten? “Rij voorzichtig, want anders komt mijn interview misschien niet in TheArtCouch.” Nuchterheid en fijne humor, gekoppeld aan artistieke bescheidenheid, we like that a lot.


Dit artikel verscheen eerder in #7 van TheArtCouch Magazine. Klik hier om het vooralsnog te bestellen, en ontdek meer dan 20 andere boeiende kunstenaars!

1 Comment

  1. Zijn schilderij #Rode Mensen# blijft voor mij zijn beste werk !

    Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op

X