(PR)OXYMORON, de harmonie van contradicties in een boeiende expo samengebald


(naar aanleiding van de expo (PR)OXYMORON werd me gevraagd om het voorwoord te schrijven voor de bijhorende catalogus. Ik deel het graag hieronder, maar ga vooral zelf gaan kijken om het volop te ontdekken! Frederic)


In tijden waarin het leven meer en meer in netjes afgebakende, al dan niet opgelegde of artificiële categorieën lijkt te worden opgedeeld, vormt het een verademing om deze grenzen los te laten, en een stroom aan contradictorische sensaties ongeremd op je af te laten komen.

Het is het uitgangspunt van ‘Het Initiatief’, een samenwerking tussen vier kunstminnaars (Frans Penne, Yves Vanpevenaege, Alain V. en Johan Van Tittelboom) en een kunstenaar (Joëlle Dubois), die zichzelf als doel stelt om vastgeroeste conventies die her en der nog bij kunstliefhebbers bestaan grondig in vraag te stellen.

Een ‘Salon’?

Het hoeft niet te verbazen dat wanneer de eerste plannen voor een grootse tentoonstelling met dit uitgangspunt vastere vorm begonnen te krijgen, er eerst werd gedacht over een soort Salon, naar analogie van de academische kunstsalons in Parijs, eind XIXe eeuw, waarin de muren van de vloer tot het plafond werden volgehangen met kunstwerken. Gezien de locatie van de tentoonstelling, Knokke, werd zelfs even overwogen om het om te dopen tot ‘Salon Littoral’.

De Parijse Salons werden echter gevuld met kunstenaars die voldeden aan de strenge academische normen waaraan een ‘goed’ (lees: comform de geldende norm) kunstwerk diende te voldoen. Er golden strikte principes qua vorm, kleurtoepassing, aflijning, compositie, zelfs thema’s en hoe ze ‘juist’ te interpreteren. Daarom zagen de vroege impressionisten, die niet aan deze normen voldeden, zich ook genoodzaakt om een alternatief Salon te organiseren, de intussen befaamde ‘Salon des refusés’.

Het geeft meteen aan waarom de term niet goed lag voor Het Initiatief, dat juist wars van alle dogma’s over wat al dan niet ‘acceptabel’ is, kunst wil presenteren aan het grote publiek. Los van vaststaande principes, ongeremd ontvankelijk voor nieuwe concepten, in zekere zin: volledig vrij.

Dit uitgangspunt leidt automatisch tot tegenstrijdigheden. Laat vier politici debatteren, en je hebt meteen acht verschillende meningen. Laat vijftien hedendaagse kunstenaars de vrije loop om op een plek te exposeren, en je hebt meteen een cacafonie aan honderden stromingen, invloeden, kunstuitingen die elkaar, soms binnen eenzelfde werk, fundamenteel tegenspreken. Daar bestaat een gepaste term voor: een oxymoron. Even overwoog Het Initiatief dit als naam voor deze ambitieuze tentoonstelling, maar het zou teveel de nadruk leggen op deze tegenstellingen, daar waar de initiatiefnemers, ondanks de verscheidenheid en contradicties tussen de verschillende kunstenaars, toch een vorm van eenheid nastreven. Al was het maar omdat ze samengebracht werden op deze bijzondere plek, die nabijheid suggereert, connectie. Een onbestaand maar zeer werkelijk verband tussen hen. Een nieuwe titel werd dan ook snel gevonden: (pr)oxymoron.

Harmonie

De lijst van kunstenaars die Het Initiatief bijeenbracht geeft aan waarom de titel van de expo de lading dekt: jong of oud, bekend of niet, figuratief of abstract, speels of ernstig, de expo biedt een boeiende inkijk in de grenzeloze verscheidenheid van kunst, maar is hierdoor vooral een rijkgevulde bloemlezing van hedendaagse Belgische kunstenaars.

De selectie in deze tentoonstelling is echter niet noodzakelijk ontdaan van harmonie en coherentie. Wie zich de moeite getroost om door de teksten te grasduinen die de kunstenaars inleverden voor deze catalogus, kan zich niet van de indruk ontdoen dat er een rode lijn loopt doorheen hun werk.

Dit heeft voornamelijk te maken met de gemeenschappelijke zoektocht van de kunstenaars. Kunst is voor de overgrote meerderheid van hen een manier om grip te krijgen op de soms verwarrende, tegenstrijdige prikkels die ze van de wereld om hen te verwerken krijgen. Uit een steeds complexer en gefragmenteerder lijkende omgeving trachten ze een vorm van betekenis te distilleren. Om hier mee om te gaan is er nood aan een nieuw narratief, nieuwe verhalen, een alternatief wereldbeeld, ‘hedendaagse mythen’, zoals de Franse filosoof Roland Barthès ze noemde. Op hun manier bieden de kunstenaars in deze tentoonstelling zo’n nieuwe mythen juist, of zijn ze er alleszins naar op zoek.

De manier waarop kan grondig verschillen. Humor is steeds een goed hulpmiddel gebleken om met onzekerheid om te gaan, zo blijkt alleszins uit het werk van Heidi Ukkonen of Joëlle Dubois. Kunstenaars als Sarah De Vos trachten dan weer welbepaalde aspecten van wat we ‘realiteit’ zijn gaan noemen in alle minitieuze details te ontleden, als een soort vivisectie van hun directe omgeving. Al hoeft dit niet noodzakelijk te leiden tot een realistische weergave van deze werkelijkheid. Zo ontspruit het werk van Emma Mortier bijvoorbeeld uit een nauwgezette studie van de zee, maar het onderwerp ondergaat in haar handen een zodanige metamorfose dat het voor een ongeoefende oog onherkenbaar wordt. Je krijgt geen zee te zien, maar iets geheel nieuws, een ‘notie’ van de zee misschien, of een mentale verwijzing ernaar.

Sommigen, zoals Nico Vaerewyck of Adelheid De Witte creëren met hun kunst nieuwe ‘mythen’ die duidelijk ingebed zijn in het concrete alledaagse, maar slechts luttele herkenningspunten bieden in een voor de rest onherkenbaar tafereel of landschap. Het zijn alleszins vaak persoonlijke mythen, waarvan de oorsprong soms expliciet in de eigen persoonlijkehid verweven zit, zoals bij Nina Van denbempt, die in haar werk het concept identiteit –vooral haar eigen- ondervraagt en in een nieuw daglicht stelt.

Mythen kunnen uit het niets ontstaan. Zo begon Jacqueline Peeters vijfentwintig jaar geleden haar kunstpraktijk met “het maken van uitnodigingen en affiches voor fictieve tentoonstellingen van onverkochte schilderijen in niet-bestaande galeries.” Ze kunnen evengoed ingefluisterd worden in heel concrete, bestaande objecten om, zoals Juan Pablo Plazas het omschrijft in zijn tekst: “de objecten te begrijpen als bezielde, levende materie.”

Welke vorm ze ook aannemen, uit welke bron ze ook ontspruiten, het blijven in essentie niettemin mythen, nieuwe verhalen met een inherente betekenis, die zich enkel onthult aan de open geest die er uit vrije wil naar op zoek gaat.

Een nieuwe werkelijkheid

Lore Rabaut spreekt in haar tekst over haar werk als “nieuwe objecten met een ver verleden.” Een soort oxymoron op zich, maar wel een heel treffende om uit te leggen waar zijzelf, misschien zelfs elke kunstenaar per definitie mee bezig is. Het doet denken aan wat de Franse filosoof Michel Foucault bedoelde met een simulacre: een copie van een werkelijkheid die niet werkelijk bestaat, maar juist daardoor, vreemd genoeg, de status van werkelijkheid gaat verwerven.

Is dat niet wat kunst betekent? Een aparte, aternatieve realiteit creëren. De impulsen die ze uit hun omgeving krijgen omzetten in materie, door concrete observaties naar een eigen, persoonlijke beeldtaal te vertalen. Hiermee wordt elk kunstwerk een ‘object op zich’, zonder ooit de connectie te verliezen met de bron waaruit het is ontsproten, maar ook zonder er een weergave van te zijn.

Daarom biedt een expo als deze, waar kunstenaars met verschillende achtergronden en uit diverse kunstpraktijken, ogenschijnlijk zonder direct verband met elkaar, juist zo’n verrijkende ervaring voor de toeschouwer. Het biedt een gecondenseerde versie van de wereld, niet deze die we menen te kennen en te verstaan, maar een wereld zoals die aanschouwd wordt door andersziende ogen, door een vrijere geest. Door er vele te combineren, zonder noodzakelijk verband, vormen ze samen een soort onbestaande, maar heel reële werkelijkheid…

De bezoeker van (PR)OXYMORON kan het dan ook best niet zien als een tentoonstelling, maar als een wereld op zich, om ongebreideld en grenzeloos te verkennen.


(foto’s: TheArtCouch tijdens de opbouw van de tentoonstelling)


De expo (PR)OXYMORON vindt plaats van 21/08/2021 tot 4/09/2021
Kustlaan 113, 8300 Knokke.
Open alle dagen van 14u tot 18u30, behalve dinsdag en woensdag.
Open in het weekend van 11u tot 18u30

Met werk van:
Sarah De Vos | Adelheid De Witte | Marie Degrève | Vincent de Roder | Joëlle Dubois | Rik Moens | Emma Mortier | Jacqueline Peeters | Juan Pablo Plazas | Lore Rabaut | Nina Van denbempt | Heidi Ukkonen | Jesse Van Dun | Ann Van Hoey | Nico Vaerewijck | Alice Vanderschoot | Bart Vandevijvere | Liliane Vertessen

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op

X