Koen Theys, over video-installaties en andere beeldhouwkunst

Koen Theys (°1963) bewandelt vele paden. Als student kon hij niet kiezen tussen de filmopleiding en de beeldhouwopleiding, en dus volgde hij ze allebei. In 1983 maakte de toen piepjonge kunstenaar furore met Crime 01, een zwart-wit video waarin hij een dode herdershond aan stukken hakt, zijn variant van een filmpje dat Adolf Hitler maakte van zijn Duitse herder Blondi. Theys’ docenten konden de gruwel niet appreciëren en stuurden hem van school.

Koen Theys – Crime 01 @Koen Theys

Sindsdien bouwde Koen Theys een internationale carrière uit als videokunstenaar én als beeldhouwer. En ook al lijken beide disciplines weinig met elkaar gemeen te hebben, de kunstenaar zelf beschouwt al zijn werken als ‘sculpturen’, als ‘installaties in de ruimte’. Neem nu Death Fucking Metal, een performance waarin de kunstenaar het gegeven ‘rockmuziek’ op de korrel neemt. Op een groot, ronddraaiend podium lagen een dertigtal rockmuzikanten op leeftijd, uitgeput en moedeloos, omringd door  hun instrumenten. Af en toe klonk het begin van een gitaarrif, of een flard van een songtekst. Koen Theys werkt vaak rond iconen van (westerse) cultuur en stopt zijn werken vol referenties aan politieke, economische en artistieke geschiedenis. Death Fucking Metal is een tableau vivant dat sterk aan Het Vlot van de Medusa van Géricault doet denken, en zet rockmuziek als een afgeleefd, bloedarmoedig genre neer. De performance leeft voort als videowerk en in de vorm van drie grootschalige panoramische foto’s. Death Fucking Metal is overigens het eerste deel van een drieluik waartoe ook Serial Drummer Girls (2016 – over atonale muziek) en het nog te realiseren My Dragon Brother (over Chinese operamuziek) horen.

Koen Theys - Death Fucking Metal (Yellow) @Koen Theys
Koen Theys – Death Fucking Metal (Yellow) @Koen Theys

De kunstenaar wisselt periodes van digitale creatie steevast af met periodes van handwerk. Die afwisseling is niet alleen verrijkend en inspirerend, maar soms ook fysiek noodzakelijk. “Montagewerk kan intens en uitputtend zijn,” zegt Koen Theys daarover. “Voor The Final Countdown had ik 130 uur aan basismateriaal verzameld, honderden YouTube-filmpjes van mensen die hun interpretatie van het gelijknamige nummer van Europe brengen. Omdat het werk getoond zou worden op de Biënnale van Poznan, heb ik vier maanden lang 18 uur per dag gemonteerd. De video raakte op tijd klaar, maar lichamelijk en mentaal was ik helemaal op.”

Koen Theys - Serial Drummer Girls @Koen Theys
Koen Theys – Serial Drummer Girls @Koen Theys

Mede daarom focust Koen Theys recent op de creatie van stoffelijke sculpturen. Vorig jaar maakte hij indruk met Diasporalia, een installatie in de Antwerpse kathedraal, die paste in het kader van ‘Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert’. De kunstenaar toonde er twaalf bronzen matrassen en veldbedden van vluchtelingen, bedekt met persoonlijke spullen die doen gissen naar de persoonlijkheid van de eigenaar: rugzakken, knuffels en dekentjes natuurlijk. Maar ook een vioolkist, een iPhone, gebedenboeken en een theeservies. De installatie is letterlijk ontmenselijkt, want de eigenaars van de bedden zijn niet te zien en alle voorwerpen zijn in brons gevat en dus onbruikbaar gemaakt. Het armoedige gegeven van de setting staat bovendien in schril contrast met de rijkelijke, barokke uitvoering, een symbiose van goud, pastelblauw en maagdelijk wit. 

Koen Theys - Diasporalia @Frederik Vercruysse
Koen Theys – Diasporalia @Frederik Vercruysse

Diasporalia mag dan duidelijk verband houden met de vluchtelingencrisis, de actualiteitswaarde van het werk is bijkomstig. “Ik laat me niet leiden door de actualiteit,” zegt Koen Theys. “Ook al heeft mijn werk wortels in het nu, het is geen journalistiek, geen weergave van het moment. Tenslotte is het de taak van de kunstenaar om de positie van kunst te onderzoeken. Maar natuurlijk de positie van kunst binnen zijn context, binnen zijn maatschappij. Kunst moet vragen stellen, nieuwe perspectieven aanreiken, en dus inhoud hebben. En dat geldt voor elke vorm van kunst, ook abstracte kunst. Piet Mondriaan, bijvoorbeeld, was ervan overtuigd dat hij en zijn kompanen van De Stijl de wereld konden veranderen. Kunst met een hoger doel. Pas decennia later is hun vormentaal gerecupereerd door de commerciële wereld en verworden tot puur design. Vandaag zijn kunstenaars weliswaar verlost van de illusie dat ze de wereld kunnen veranderen, maar kunst mag nooit vrijblijvend zijn.” Overigens toonde Koen Theys al in 1998 zijn Europa 2000 – De parallelactie. Dat werk bestaat uit een landkaart waarop alle gesloten opvangcentra voor vluchtelingen en alle culturele hoofdsteden van Europa vermeld staan, gecombineerd met de hoogdravende intentieverklaringen van die steden. Als een soort legende bij de landkaart prijkt een lijst met namen van mensen die gestorven of vermoord zijn bij hun poging om Europa te bereiken.

Koen Theys - The Mining of the Natural Resources @Koen Theys
Koen Theys – The Mining of the Natural Resources @Koen Theys

En tot slot: waar The Final Countdown nog een behoorlijk voor de hand liggende titel is, ligt dat voor Diasporalia even anders. Die naam is het resultaat van een lang denkproces en illustreert het belang dat Koen Theys aan goede titelgeving hecht. Voor hem is een werk pas echt af als het een passende titel kreeg en dat mag weken, zelfs maanden intens denkwerk vergen. De titel geeft een werk immers een finale betekenislaag, een extra dimensie. Dat geldt al helemaal voor Arabian Nights en The Mining of the Natural Resources. Dat laatste werk toont een kist die uitpuilt van de goudstukken en sieraden, de archetypische voorstelling van een schat, zoals we die in de westerse beeldcultuur opgelepeld krijgen in films en stripverhalen. Het stuk verwijst naar de manier waarop kunst vaak aangekocht wordt als statussymbool, als bezit om mee uit te pakken. Door toevoeging van de titel krijgt het werk een bijkomende betekenis, met een duidelijk verwijzing naar het kapitalisme en de bijbehorende uitbuiting van de planeet. Titels zijn dus belangrijk. Koen Theys: “Een goed kunstwerk heeft een naam als een klok. Veel kunstenaars vinden Untitled wel volstaan, maar daarmee doen ze hun werk oneer aan. Een goede titel is een statement, het is als een nieuw kunstwerk creëren. Zonder haar naam zou Diasporalia een onaf kunstwerk zijn.”

In dit blogbericht ga ik dieper in op ‘Arabian Nights’, een werk van Koen Theys dat recent nog te zien was op Art Brussels.

Koen Theys stelt regelmatig tentoon in Keteleer Gallery in Antwerpen. Meer informatie vind je op www.keteleer.com en de website van de kunstenaar, www.koentheys.org

Koen Theys - Arabian Nights @Koen Theys
Koen Theys – Arabian Nights @Koen Theys

David De Pooter

Art crunches: Fred Eerdekens, Marcel Broodthaers, conceptuele kunst
David De Pooter

Author: David De Pooter

Art crunches: Fred Eerdekens, Marcel Broodthaers, conceptuele kunst

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op