Tontekapel — de ervaring van de tijd in een kapel tussen twee steden

Posted By Frederic De Meyer

Elk schilderij is een oplossing voor een probleem, stelde Magritte. Hij begon daarom steevast te schilderen vanuit een vraag — een vraag die overigens niet noodzakelijk een antwoord behoefde. Ze bood hem de mogelijkheid om zijn denken te kristalliseren rond een centraal thema en er een beeld uit te puren waarin dat denken gevat lag.

“Hoe lang kan je naar dezelfde plek blijven kijken voor ze begint te veranderen?” Het is de centrale vraag waarrond Nele Van Canneyt haar nieuwste reeks heeft opgebouwd. Het eenvoudige antwoord zou kunnen luiden: een fractie van een seconde. Verandert niet alles altijd, op elk ogenblik? De wereld als flux, continu veranderend in een ontembare stroom, en wij als machteloze waarnemers, stil en bewegingloos langs de oever?

Niet zo snel.

Uiteindelijk merk je de evolutie nauwelijks wanneer je naar iets blijft kijken. Het is pas achteraf, wanneer je terugblikt op bepaalde momenten, dat je beseft dat er iets verschoven is. Maar wat zijn die momenten precies — die ijkpunten waaraan we ons gevoel van tijd verankeren? Constructies die nergens anders bestaan dan in de dans van onze hersenen, ongrijpbaar en daardoor, in hoge mate, onzeker. In die zin opent de vraag bijzonder veel mogelijkheden.

Voor haar reeks Finding The Light Between Two Cities keerde Nele steeds terug naar dezelfde plek: de Tontekapel, op de grens tussen Kooigem (Kortrijk) en Sint-Denijs (Zwevegem). “Alleen een aanhoudende focus op wat er al is,” vertelt ze. “Wat op het eerste zicht eenvoudig lijkt, wordt repetitief en gelaagd.”

Er gebeurt veel op en rond die vaste plek, hoe desolaat en schijnbaar onbeweeglijk die ook moge zijn. Het kleurenpalet van de omgeving verandert mee met de weersomstandigheden en de seizoenen — je ziet de wereld verdonkeren, verstillen, bewegen en heropleven. Twee opnames van dezelfde plek kunnen nooit identiek zijn. Met onze kennis, ervaring en intuïtie vullen we de gaten in: wat er tussen twee momenten moet zijn gebeurd, ook al hebben we het gemist. Zo weven brokjes tijd zich aaneen tot een vloeiende evolutie waarin het moeilijk is verandering gewaar te worden. In wat ons vertrouwd voorkomt gaan we toch op zoek naar het ongewone, het onverwachte — dat des te meer opvalt naarmate er meer, of juist minder, tijd is verstreken.

“Herhaling wordt hier een manier van kijken. Een vorm van aandacht die het vertrouwde openbreekt en ruimte maakt voor iets anders, voor wat zich pas toont in de tijd,” schrijft Nele.

Door steeds opnieuw dezelfde plek op te nemen, onthult ze hoe het onze ervaring is die verandert. “Wat aanvankelijk onveranderlijk lijkt, verschuift langzaam. Niet de plaats zelf verandert, maar wat zichtbaar wordt.” Het is pas door met tussenpauzes naar hetzelfde te kijken dat er werkelijk iets gebeurt — en wat er dan precies gebeurt, ligt evengoed in onze perceptie van de omgeving, en dus in onszelf.

Zo keert de vraag zich vreemd genoeg naar binnen: een reflectie op de rol van de waarnemer die nooit los kan staan van zijn omgeving, en die mede de oorzaak is van de veranderingen die hij aanschouwt.

Alle foto’s ©Nele Van Canneyt

De tentoonstelling Tontekapel — Chapel between two cities loopt vanaf 6 juni in Hangar D in Sint-Denijs. Tegelijk presenteert Nele er haar in situ kunstproject Finding the light between two cities, aangevuld met een historische duiding door historicus en archeoloog Philippe Despriet.