In een boeiende studie stelt de Franse neuroloog Pierre Lemarquis dat ons brein een kunstwerk niet uitsluitend als een object behandelt, als een externe drager van informatie of waarden, maar deels alsof we tegenover een levende aanwezigheid staan. Niet noodzakelijk een biologisch organisme, maar dan toch iets waarmee we een betekenisvolle relatie kunnen aangaan — een stroom die in twee richtingen loopt. We proberen er intentie en betekenis in te lezen, maar worden volgens Lemarquis door die ontmoeting zelf enigszins veranderd.
Dat zou ergens ook impliceren dat een kunstwerk een autonoom ‘leven’ kan leiden, in de heel ruime zin van dat woord.
Vanuit de maker bekeken wordt het dan nog complexer. Wat gebeurt er wanneer een kunstenaar vanuit zijn eigen hand iets voortbrengt dat hij vervolgens een eigen autonomie wil geven? Waar eindigt zijn controle en waar begint de autonomie van het werk zelf?
Het lijkt bijna het expliciete uitgangspunt van Benoît Platéus.
In The Leaf who turned out to be an Oyster while trying to be a Sardine, momenteel te zien in The Marnix Gallery, ontstaan de schilderijen niet vanuit een vooraf vastgelegd eindbeeld. Platéus werkt er soms maanden of zelfs jaren aan. Kleuren, vormen en materialen vinden gaandeweg hun plaats, veranderen opnieuw en gaan zich telkens anders tot elkaar verhouden.
Voor Platéus is precies die wisselwerking essentieel. “Op een bepaald moment gaat het schilderij zijn eigen leven leiden”, zegt hij. “Dat is de echte sensatie van het kunstenaarschap: het moment waarop je vaststelt dat je iets hebt begeleid dat ongrijpbaar is, iets dat zich manifesteert buiten jou om.”
Dat idee nam hij ooit zelfs heel letterlijk. Aanvankelijk gaf hij zijn schilderijen voornamen als Laurence, Marc en Mia. Later koos hij namen die eerder naar gevoelens of karaktertrekken verwijzen. Alsof het werk tijdens het ontstaan langzaam een persoonlijkheid ontwikkelt.
De huidige tentoonstelling in The Marnix Gallery versterkt die gedachte. De schilderijen worden niet als losse objecten gepresenteerd, maar samen met een monumentale sculptuur in één installatie. Het travertijn van muren en vloer, het hout van de sculptuur en de schilderijen lijken in elkaar over te lopen. Curator Kathleen Weyts omschrijft het als een geheel waarin “niets op zichzelf bestaat”.
Daarmee wordt de autonomie van het kunstwerk misschien juist paradoxaal. Het wordt zelfstandig op het moment dat het zich aan de volledige controle van de kunstenaar onttrekt, maar heeft tegelijk telkens een nieuwe kijker, een andere ruimte en nieuwe onderlinge verhoudingen nodig om opnieuw iets te kunnen worden.
Een kunstwerk leeft niet omdat het ademt, groeit of sterft, maar omdat het in staat is een relatie aan te gaan. Misschien is dat minder vreemd dan het klinkt. Wat als dingen uiteindelijk minder bepaald worden door wat ze op zichzelf zijn dan door de relaties die ze aangaan? Dan krijgt ook het kunstwerk een merkwaardige status: niet levend zoals wij het begrijpen, maar evenmin helemaal levenloos. Iets ertussenin misschien, dat pas werkelijk ontstaat wanneer iemand ermee in contact komt.


Installation viaw ©Hugard & Vanoverschelde 2026
Benoit Platéus – The Leaf who turned out to be an Oyster while trying to be a Sardine loopt tot 26 februari 2027 in The Marnix Gallery, ING Belgium in Brussel
- Benoit Platéus en het autonome leven van een kunstwerk - november 18, 2026
- Willem de Kooning – Een Amerikaanse meester, Mark Stevens - november 15, 2026
- Een uurtje meer of minder met Diederik Boyen en Roeland Tweelinckx - november 14, 2026




