Biografieën om te lezen deze zomer (#5): Lizzie Siddal

Posted By Frederic De Meyer

Schildersmodellen vormen zelden het onderwerp van een biografie. Er is de boeiende levensbeschrijving van Victorine Meurent uiteraard, de vrouw uit Manets Olympia en Le Déjeuner sur l’herbe. En er is deze biografie over Lizzie Siddal, het ‘topmodel’ en de muze van de prerafaëlieten.

Het verhaal van Lizzie zou moeiteloos stof kunnen leveren voor een roman. Opgevist uit een uitzichtloos bestaan als dienster in een wasplaats, werd ze vanwege haar opvallende uiterlijk opgemerkt door de kunstenaar Walter Deverell, die haar uitnodigde om voor hem te poseren. Zo’n uitnodiging lag in het victoriaanse tijdperk niet voor de hand: model staan werd zowat gelijkgesteld met prostitutie, waardoor de toestemming van haar ouders nodig was.

Al snel ging de naam Lizzie over de lippen in het kleine groepje kunstenaars rond Deverell, dat zich zou ontpoppen tot de prerafaëlieten. Ze was een ‘stunner’, zoals zij hun beeldmooie modellen noemden, al betekende dat lang niet dat die perfect hoefden te zijn. Het opvallendste aan Lizzies verschijning was uiteraard haar weelderige rode haardos, in een tijd waarin roodharigen nog met hekserij werden geassocieerd.

Het is echter pas wanneer ze model staat voor Millais’ Ophelia, waarvoor ze urenlang in een bad moest poseren, dat haar naam definitief gevestigd raakt en ze onder de aandacht komt van Dante Gabriel Rossetti. De rest is geschiedenis, zoals dat heet. Rossetti wordt smoorverliefd op Lizzie, al duurt het tien jaar voor hij met haar trouwt, enkele maanden voor haar overlijden. Vreemd genoeg is dat ook de tijd die hij nodig had om een van zijn schilderijen te voltooien, een werk waarnaar in de biografie geregeld wordt teruggegrepen en dat precies de dubbelzinnigheid van hun relatie als thema heeft: How They Met Themselves.

De biografie behandelt hoofdzakelijk deze complexe relatie, die voor beide protagonisten bijzonder levensbepalend was. Lucinda Hawksley gaat omzichtig te werk bij het beschrijven van hun beweegredenen. Ze schuwt de speculatie niet, maar onderbouwt die steeds zorgvuldig. Dat is in dit geval een moeilijk evenwicht: ze had maar al te gemakkelijk in sensatiezucht kunnen vervallen.

Zonder veel schroom beschrijft Hawksley hoe Lizzie haar zwakke gezondheid gebruikte om Rossetti aan zich te binden. Ze neemt het woord manipulatie net niet in de mond, en mogelijk speelde ook Lizzies verslaving aan laudanum, dat in die periode algemeen werd gebruikt, daarin een rol. Evengoed belicht ze de minder fraaie kanten van Rossetti, die, gedreven door romantische gevoelens van onmogelijke liefde en doorleefde zielenpijn, vaak geen oog had voor de mens achter zijn veroveringen.

Tegelijk schetst Hawksley een portret van de tijd: het Londen van het midden van de negentiende eeuw en de kortstondige kliek prerafaëlieten die als kunststroming door de kunstgeschiedenis waart.

Minder bekend is de plaats die Lizzie daarin zelf als kunstenares innam, een rol die enigszins is weggedeemsterd in het licht van haar bekendheid als model. Haar werk werd opgehemeld door Rossetti, al kan die nauwelijks als een objectieve waardemeter worden beschouwd, maar vooral gepatroneerd en geprezen door de kunstcriticus John Ruskin.

Dat laatste mag verbazen. Ook na het lezen van het boek valt er niet meteen een sluitende verklaring voor te vinden, behalve misschien in hun gedeelde belangstelling voor thema’s als middeleeuwse romantiek. Toch kan ook Ruskin zich moeilijk hebben blindgestaard op het al bij al gebrekkige werk van Lizzie, tenzij hij er net een soort naïviteit en spontaniteit in herkende die de prerafaëlieten nastreefden. Haar rol als model is alleszins van blijvender aard gebleken dan haar eigen artistieke werk.

Het centrale thema van de biografie blijft niettemin de relatie tussen Rossetti en Siddal. Het kan ook moeilijk anders. Hun verhaal zou stof kunnen leveren voor een goede roman en had zelfs als biografie maar al te gemakkelijk kunnen vervallen in goedkope sensatielust: materiaal daarvoor is er genoeg. Hawksley loopt duidelijk niet in die val, zonder dat haar analyse ooit in academische droogheid verzandt. Het resultaat is een waardige inkijk in een boeiend stukje kunstgeschiedenis.