Hans Klein Hofmeijer, een bloemlezing

Posted By Frederic De Meyer

Kunstboeken zijn doorgaans lijvig en gewichtig. Maar kan een kunstboek ook discreet zijn, zonder in tegenspraak te vervallen? Hans Klein Hofmeijer toont al een aantal publicaties lang dat het inderdaad mogelijk is.

Zijn nieuwste ‘kleinood’ – zo noemt hij het zelf – is een toonbeeld van discretie. Enkele tientallen pagina’s op fijn, zacht papier dat de legendarische collectie La Pléiade benadert, waarop de woorden van museumdirecteur Rick Vercauteren en een uiterst uitgepuurde selectie werken van Hans zijn gebracht. Het is voorbij voor je er erg in hebt, zo discreet is het werk. Het voordeel daarvan is dat je het zonder schroom meteen opnieuw wilt en kan doornemen.

‘De stranduren,’ luidt de ondertitel van het boek. Hiermee wordt verwezen naar de plek waar veel van zijn creaties hun ontstaansgeschiedenis – en reden – vinden: zijn strandhuis in Zeeland. Na lang heen en weer bladeren vond ik slechts schaarse sporen van de zee die hem zo zou hebben geïnspireerd, maar dat is zoeken in de verkeerde richting, zo blijkt. De zee zit niet zozeer in haar verschijning voor het oog van de mens, maar in de talrijke en wonderlijk diverse bewoners ervan, in de rijke symboliek die zij meedragen en de gelijkenissen die zij suggereren met de aard van het kunstenaarschap:

Het is van belang om te beseffen dat ammonieten, mosselen en slakken in huizen worden gekenmerkt door onzichtbare binnenruimten, holtes en onderkomens waar de (veelal) nietige wezens zich kunnen verbergen en schuilhouden. Veel weekdieren hebben een natuurlijke bescherming in de vorm van een huis, mantel, pantser, schaal, schelp, schild of stekel. Het is boeiend om deze biologische noties, die eten en voortplanten buiten beschouwing laten, filosofisch te vergelijken met de positie van een kunstenaar die het liefst in zijn of haar schulp kruipt. En er dagdagelijks werkelijk alles aan doet, zowel materieel als immaterieel, om in dat vertrouwde nest blijvend te scheppen.

De vergelijking van broze schepsels met de positie van de kunstenaar vindt een hoogtepunt in het werk Studie voor een golfslakachtig onderkomen (Poging III) nr. 1035 (2023), met als protagonist een kwetsbare, nietige en symbolisch leegbloedende (naakte) golfslak: “Onbeschermd en zieltogend, als een weke kwal op het zand, ligt de actuele kunst(producent) op een robuust hakblok. Een actueel, kritisch, politiek geladen en schurend kunstwerk zonder weerga waarin zonneklaar een diep-doorvoeld engagement doorklinkt.”

De titels zijn niet onbelangrijk in het oeuvre van Hans. Ze verwijzen niet zozeer naar het beeld en wat erop te zien is, maar creëren in samenspraak ermee een nieuwe wereld, of een nieuw blikveld in een wereld die voordien niet bestond. Tussen woordkunst en beeldende kunst gaapt de wonde – een beeld waar veel van zijn tekeningen in dit boek naar suggereren – die we met ons bewustzijn trachten te binden, maar waarachter het vlees nooit werkelijk heelt. Het naaien van de gapingen wordt zo een irrationele daad, gedoemd om te mislukken; zo zou je de verwijzing naar de betrachtingen van een kunstenaar kunnen verderzetten.

Ongewild kwam het beeld van de naamloze protagonist van Dostojevski’s Aantekeningen uit het ondergrondse in mij op: de man ten prooi aan irrationele driften, wiens handelen tegen zijn eigenbelang indruist, aspirerend naar een onbereikbaar ideaal maar steeds opgezogen in een dwangmatige neerwaartse, of althans aardse en menselijke gedachtegang. Ook tussen deze twee krachten ontstaat de plooi die, tenminste in mijn ogen, het werk van Hans verkent. De zee, zo gezien, zou een verbinding kunnen vormen tussen het hemelse en aardse bestaan, met de bewoners ervan als hersenspinsels in het luchtledige tussen beide; ‘bijeen-houdingen’, ‘her-bergingen’, ‘onder-komens’ of ‘vast-zettingen’, noemt Hans ze.

Een kleinood is het, broos en kostbaar, als een schatkist van verfijnde gedachten en beelden die verder reiken, dieper wroeten, en uiteindelijk langer nagalmen.

Hans Klein Hofmeijer: Een bloemlezing uit de werken op papier 2022-2023

Uitgever Hans Klein Hofmeijer

Concept en redactie: Mark van den Eijnden en Hans Klein Hofmeijer | Tekst Rick Vercauteren | Ontwerp en productiebegeleiding: Mark van den Eijnden, Van den Eijnden – ontwerp | Fotografie Kunstwerken: Peter Cox, Peter Cox Fotografie, Zeezichten: Dolph Kessler

De publicatie Een bloemlezing uit de werken op papier 2022-2023 is verkrijgbaar bij: