Irmine Remue in Merelbeke – de kerk als innerlijk landschap

Posted By Frederic De Meyer

Ik vrees dat ik een vrij traditionele smaak heb. Geef me wat ambacht en een schijn van verhaal, en mijn mentale smaaksensoren gaan wijdopen. Het blijft niettemin een ruim gebied waar zowat alle kunst in kan passen. Ik sta met eenzelfde soort houding tegenover religie. Niet dat ik religieus ben op zich, een omnitheïst hooguit of, gezien de wat vreemde mix met een amateuristische kennis van de hedendaagse fundamentele fysica, een religieus syncretist. In alles zit tenslotte een stukje waarheid, meen ik, zo er al niet in alles een volledige waarheid schuilgaat.

De twee thema’s in deze korte inleiding zijn niet lukraak bijeengebracht. Kunst en religie, ze bezoemen me beide een zeker ontzag in. In combinatie brengen ze me in talrijke, soms contradictorische staten tegelijk, als zou het ontzag jegens elk zich ontdubbelen in woelige poel van verwondering, vervulling of, sterker, existentiële verwarring.

Het overkwam me bij mijn bezoek aan de expo verticaal gebogen van Irmine Remue in Merelbeke, waar, niet toevallig, een selectie werken te zien is met kerkinterieurs. Het werk van Irmine kende ik een beetje na mijn bezoek aan haar atelier samen met Annelies Vanbelle, die toen noteerde “Het is de intuïtie die haar leidt, naar de plekken waar ze moet zijn om te tekenen, om de magie van het landschap vast te leggen, de moederschoot die haar ingelukkig maakt.”

We zagen er hoofdzakelijk haar landschappen en organische lichamen die, zonder ogenschijnlijk religieus geïnspireerd te zijn, toch getuigden van een vorm van mystiek, in de gedaante van een grenzeloos en diep repsect voor de zaken die ze visueel absorbeert en met een vrij intrigerend mentaal mechanisme in verfijnde penseelstreken en complexe lijnen verwerkt.

Haar kerkinterieuren zag ik toen niet, hoewel ze ongetwijfeld reeds bestonden. Aan de curator van de huidige expo Sarah Vankersschaever vertelt ze dat de reeks toevallig onstond, zo’n dertig jaar geleden, wanneer ze schuilend voor de regen tijdens het tekenen van een landschap in een kerk terechtkwam, waar ze een heel ander landschap ontdekte. De kerk als landschap. Na het zien van de reeks is het geenszins verrassend. “Ribgewelven en vensterbogen en zuilen worden niet beschreven, maar betreden, onderzocht en beleefd”, schrijft Freddy Huylenbroeck in de catalogus. De statige interieurs worden op dezelfde manier behandelt als de landschappen: waargenomen niet als buitenstaander, maar als een entiteit middenin het tafereel, als deel van het geheel dat wordt aanschouwd en weergegeven.

Haar proces vat Irmine samen als een ‘intuïtieve cartografie.’ Mijn geloof in gelukkig toeval is verder tanende, want dit begrip wordt me net in de schoot geworpen wanneer ik de mooie biografie die Emily Herring wijdde aan Henri Bergson, de filosoof voor wie intuïtie en (mentale) vrijheid een bijkomende manier vormen om de realiteit te benaderen, een andere manier om in relatie te staan met onze omgeving. Bergson had het zo te zien zelden over kunst, maar ongetwijfeld zou hij in deze reeks van Irmine een belichaaming zien van zijn gedachte: de intrigerende samenhang tussen de concrete interpretatie van visuele prikkels, die je ziet in de details die de kunstenares in haar tekeningen noteert, en het algehele, overweldigende gevoel waar een plek of een beleving toe kan inspireren, die je ook in haar werk ervaart in de grotere bewegingen waar de details zich in lijken te verliezen, hoewel ze juist van wezenlijk belang zijn.

Die gedachte lijkt me ook ingebed in de titel van de expo, zij het op verschillende manieren. Verticaal gebogen: het statige en het buigzame, het rationele en het intuïtieve, het uiterlijke en het innerlijke. Tegenstellingen die elkaar niet uitsluiten, maar samen een vollediger beeld vormen van wat het betekent om te ervaren. Zoals Irmine een kerkinterieur benadert als een landschap, zo verschijnt ook ons innerlijke leven als een landschap van emoties, herinneringen en inzichten. Misschien ligt precies daar de ontroering van haar werk: in het besef dat al die facetten, hoe tegenstrijdig ook, evenwaardig bijdragen aan de ervaring van het bestaan – en aan het ontzagwekkende ervan.