Het bijzondere leven en werk van Leonora Carrington

Posted By Frederic De Meyer

Leonora Carrington was een vrouw die haar eigen pad sneed, vaak tegen de stroom in en altijd op eigen kracht. Pas na haar dood kreeg ze wereldwijd de erkenning die haar tijdens haar leven grotendeels werd ontzegd -en die ze eigenlijk niet eens vroeg. Vandaag geldt ze als een van de belangrijkste surrealistische kunstenaars van de twintigste eeuw. Maar Carrington was nooit zomaar ‘surrealist’. Haar leven – doordrenkt van avontuur, strijd, mystiek en een compromisloze autonomie – is net zo fascinerend als haar werk.

Geboren in een welgestelde Britse familie, werd haar levenspad al vroeg uitgestippeld: kostschool, huwelijk, fatsoen. Maar Leonora dacht daar anders over. Ze verliet als jonge vrouw het ouderlijk huis om met de veel oudere Duitse kunstenaar Max Ernst een boeiender leven te beginnen in Parijs. Ze schilderde, schreef, experimenteerde. Even leek het een idyllisch kunstenaarsbestaan, helemaal toen ze samen met Ernst en een kleine groep bevriende kunstenaars de Londense roddels ontvluchtten en in een landhuisje gingen wonen. Ze leefden er in relatieve vrijheid en zorgeloosheid, ver weg van de sociale conventies, tot de tweede wereldoorlog een stokje in de wielen stak.

De oorlog zette alles op losse schroeven. Ernst vertrok naar het front, Carrington vluchtte naar Spanje. Wat volgde was een periode van instorting: ze werd opgenomen in een sanatorium, waar de dienstmeid van haar ouders haar op order van haar vader kwam opzoeken. Veel kon de meid, die geen woord Spaans sprak, er niet doen. Leonora balanceerde op de grens tussen waanzin en helderheid – ervaringen die hun weg zouden vinden in haar latere werk.

Uiteindelijk wist ze via Lissabon Europa te ontvluchten. Net als duizenden anderen probeerde ze via Portugal New York te bereiken. Ze trouwde met een Mexicaanse diplomaat om een visum te verkrijgen en ving, voor de tweede maal in haar leven, een heel nieuw leven aan.

In New York ontmoette ze opnieuw Ernst, inmiddels samen met Peggy Guggenheim, die haar met jaloezie bekeek. Carrington had zo terug een relatie kunnen beginnen met de man die ze aanbad, maar ze hield resoluut vast aan de keuzes die ze in het verleden maakte. Het typeert de vrouw. Ze had haar verleden niet verloochend, maar achter zich gelaten. Om dezelfde reden aarzelde ze amper wanneer haar partner terug werd geroepen naar Mexico. Een tweede fase was afgelopen.

In Mexico vond ze rust, kreeg kinderen en bouwde aan een leven dat voor haar klopte: zonder salons, zonder pretenties, maar vol verbeelding in het kleine, bijzondere huis dat ze kochten.

In die nieuwe omgeving bloeide haar kunstenaarschap op. Ze schilderde, schreef surrealistische verhalen en bewees dat kunst niet ontstaat in scholen, maar in levensdrift. “An artist is capable of creating works necessary to his epoch only if he lives fully the life of his time,” schreef ze. Carrington’s werk was nooit los te zien van haar ervaringen. Ze schilderde geen dromen, maar innerlijke werkelijkheden.

Ze verzette zich tegen de intellectualisering van kunst en het logische verklaren van het ongrijpbare. Begrip, vond ze, moest je niet forceren: “That’s not a way of understanding, to make it into a kind of mini-logic – you’ll never understand by that road.” Begrijpen, voor Carrington, betekende ondergaan.

Tegen het einde van haar leven werd ze bevraagd over haar favoriete moment in de geschiedenis. Haar antwoord was helder: “The one that has not happened yet – the fall of patriarchy that will take place in the 21st century.” Hiermee was Carrington haar tijd ver vooruit -heel ver, gezien de omgekeerde beweging die we in de huidige context lijken te maken. Maar ze geldt nog steeds als lichtend voorbeeld in de manier waarop ze haar eigen patriarchale systeem ten val gebracht. Ze koos haar eigen wegen, ten koste van de mensen die haar na aan het hart lagen.

“I always did my running away alone,” zei ze later. Geen pose, maar een levenshouding. En misschien ook wel haar grootste kunstwerk.