‘Paradise Lost’ – Patrick Vertentens hedendaagse blik op een eeuwenoude waarschuwing

Sommige oude teksten blijven vreemd hardnekkig aan het heden kleven. Ze wijzen ons onverbiddelijk op het feit dat bepaalde menselijke neigingen blijkbaar nauwelijks veranderen.

John Milton schreef Paradise Lost in de zeventiende eeuw als een epos over de zondeval, schuld, verleiding en de gevolgen van menselijke hoogmoed. Wie de meer dan 10.000 verzen vandaag leest, bespeurt in het werk haast onvermijdelijk ook een ecologische ondertoon. De aarde is er geen stom decor waarop de mens zijn drama uitspeelt, maar een voelend geheel dat mee reageert op wat wij doen.

Voor Patrick Vertenten is het voldoende aanleiding om er verder op te mijmeren.

Wanneer Eva van de verboden vrucht eet, schrijft Milton: “Earth felt the wound, and Nature from her seat / Sighing through all her Works gave signs of woe.” De aarde voelt de wonde. De natuur zucht. Wanneer Adam vervolgens hetzelfde doet, trilt de wereld opnieuw.

Vertenten leest daarin geen louter religieuze symboliek. Voor hem wijst de zondeval ook op een breuk in de verhouding tussen mens en omgeving. Voor de val leven Adam en Eva in evenwicht met de natuur; daarna maakt harmonie plaats voor uitputting en toe-eigening. Zelfs in de hel laat Milton de demon Mammon de aarde met “goddeloze handen” openrijten op zoek naar goud. Vier eeuwen later klinkt dat allemaal minder allegorisch dan het vermoedelijk ooit bedoeld was.

Toch kiest Vertenten niet voor apocalyptische beelden. Zijn benadering is subtieler, soms zelfs verleidelijk mooi. Een jongen kijkt naar de gloed achter gordijnen. Een badende vrouw lijkt zich over te geven aan het zachte ritme van het water. Een gezonken schip rust rustig op de bodem van helder water. Op het eerste gezicht zijn het beelden die sereniteit uitstralen, herinneringen misschien, bijna idyllische momenten.

Maar meteen wringt het ook.

Het gordijn blijft gesloten, erachter schuilt gevaar. Onder het water drijft plastic afval. Rond de badende vrouw liggen dode vissen, haar hand lijkt zelfs in de ingewanden van een ervan te zitten. Het paradijs is nog herkenbaar, maar niet meer intact.

De dreiging ligt niet buiten het beeld, als een catastrofe die nog moet plaatsvinden. Ze heeft zich al in het alledaagse genesteld. De wereld is nog net geen hel, maar alvast een bijzonder ambigue omgeving. Wat mooi oogt, draagt de sporen van beschadiging al in zich.

Vertenten verwijst daarbij naar een opvallende lezing van Milton: de zondeval als een weigering om te wachten. De mens kiest voor onmiddellijke consumptie, voor het nu, voor bezit nog voor de tijd er rijp voor is. Niet omdat de vrucht hem voor altijd ontzegd zou blijven, maar omdat hij niet kan verdragen dat ze nog niet aan hem toebehoort. De menselijke hubris als hardnekkige neiging.

Daarmee krijgt Paradise Lost plots een ongemakkelijk hedendaagse betekenis. Misschien gaat de zondeval uiteindelijk minder over ongehoorzaamheid dan over ongeduld. Over het cruciale moment waarop verlangen omslaat in toe-eigening.

En waarop het paradijs niet verdwijnt omdat het ons wordt afgenomen, maar omdat we het zelf beginnen op te gebruiken.

foto’s: ©TheArtCouch


De expo Paradis Lost van Patrick Vertenten loopt nog tot 28 november 2026 bij Cecilia Jaime in Gent


Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

Submit a Comment

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op

Get 30% off your first purchase

Close Welcome Bar