Buiten zinnen met fotograaf Eddy Verloes

Posted By Patrick Auwelaert

Geen Belgische fotograaf die de laatste jaren zoveel internationale photo awards aan zijn palmares toevoegt als Eddy Verloes (1959, Aalst). De gerenommeerde Amerikaanse website All About Photo rekent hem zelfs tot de beste hedendaagse fotografen ter wereld. Toch is hij in eigen land vooralsnog vrij onbekend, behalve voor wie hem al jaren volgt op Facebook of Instagram. Verbazingwekkend genoeg fotografeert Verloes nog maar een tiental jaar. In 2013 begon hij aan een opleiding fotografie aan het Centrum voor Volwassenenonderwijs in Leuven. Al na anderhalf jaar stuurde zijn docent hem daar wandelen, omdat Verloes halsstarrig zijn eigen weg wou gaan. Begrijpelijk, want in 2015 en 2016 publiceerde de amateurfotograaf twee fotoboeken in eigen beheer, No Time to Verloes en Cuba libre, waarin zijn grote talent meteen opviel. Meer nog: de foto’s in beide boeken zijn zo goed dat ze moeiteloos kunnen wedijveren met die van Belgische topfotografen zoals Carl De Keyzer en Harry Gruyaert, die elk vele tientallen jaren ervaring als beroepsfotograaf op de teller hebben staan en wereldwijde erkenning genieten als lid van Magnum Photos. Een portret van een begenadigd fotograaf.

Buiten zinnen

De ‘doorbraak’ van Eddy Verloes kwam er in 2020, toen de coronacrisis volop woedde. Toen oogstte hij mondiaal succes met een serie iconische, tijdloze en universele zwart-witfoto’s van uitgelaten jonge chassidische joden op een Belgisch strand bij stormweer, getiteld Losing Our Minds / Buiten zinnen. Hij won er verschillende prijzen mee, waaronder de Travel Photographer of the Year Award 2020, de Pangea Prize Siena Creative Photo Award 2021 in Italië en de reFocus One Shot Contest Award 2022 in de Verenigde Staten. Sindsdien worden de foto’s wereldwijd tentoongesteld. De internationale joodse gemeenschap reageerde er zeer positief op. Ze prees de fotograaf om de respectvolle manier waarop hij zijn onderwerp behandelde. Een van de foto’s toont vier zwartgeklede gestalten die in het halfduister van de storm met gebogen ruggen optornen tegen hevige tegenwind. Een van hen houdt de handen gekromd als klauwen. Een andere lijkt zijn hoofddeksel met beide handen vast te houden, waardoor zijn silhouet onbewust doet denken aan het personage op De schreeuw van Edvard Munch.

Er gaat van de foto’s een sterke existentiële, dramatische en symbolische geladenheid uit. De jongens zien eruit alsof ze lijden aan het leven, waarin ze zich al tastend en zoekend een weg moeten banen en vele hindernissen moeten overwinnen. Andere foto’s uit dezelfde serie tonen hen al gekscherend bij het water. De indrukwekkende reeks roept herinneringen op aan een serie gestileerde zwart-witfoto’s met sterke contrasten van de Italiaanse fotograaf Mario Giacomelli (1925-2000). Ze tonen in zwarte soutanes geklede priesters die verblijven in een seminarie. Op een van de foto’s zien we vanuit vogelperspectief een tiental van hen hand in hand een rondedans uitvoeren in de sneeuw. Ze lijken zich daarbij even kostelijk te amuseren als kinderen. Van plagiaat of beïnvloeding is nochtans geen sprake, want toen Verloes zijn foto’s van de jonge chassidische joden maakte had hij nog nooit van Giacomelli gehoord en ook nog geen foto’s van hem gezien. Ook tal van andere, verwante fotografen kende hij in die tijd nog niet. Dat kwam pas later, toen bewonderaars van zijn foto’s hem erop wezen.

Geen toeval

Verloes’ serie Losing Our Minds bracht ook in eigen land wel wat teweeg. Het Gentse PoëzieCentrum bracht ze in 2021 in boekvorm uit, met gedichten van Benno Barnard – ‘minnaar van de Joodse wereld’ – en een bijbehorende cd met muziek van The River Curls Around the Town, een project van de Tiense muzikanten Bart Bekker en Jan Vanwinckel. Een jaar eerder was bij de Leuvense uitgeverij P al Zeezuchten verschenen, een dichtbundel van Anne Meerbergen met zwart-wit- en kleurenfoto’s van Verloes. Zoals de titel al doet vermoeden, is de zee het centrale gegeven, zowel in de poëzie als in de foto’s. In 2022 verscheen Aardelingen bij uitgeverij Snoeck, opnieuw een combinatie van poëzie, foto’s en muziek. De gedichten zijn van Geert Jan Beeckman, die met zijn debuut Diep in het seizoen (2007, uitgeverij P) de Herman de Coninckprijs won. Bij het boek zit een cd van pianist Jef Neve, die zich voor de muziek liet inspireren door de foto’s en gedichten.

Zoveel poëzie, dat kan geen toeval zijn, en dat is het ook niet. Eddy Verloes studeerde aan de Universitaire Faculteiten Sint-Aloysius (UFSAL) te Brussel, de KU Leuven en de Universiteit van Freiburg en behaalde een master in de Letteren en Wijsbegeerte. In Brussel kreeg hij les van de bevlogen professoren B.F. van Vlierden – onder de naam Bernard Kemp ook gekend als romancier – en Hugo Bousset. Onder Van Vlierden ontleedde hij een academiejaar lang de poëzie van Guido Gezelle. Zijn masterthesis handelde over literatuur en beeldende kunst. Daarin bestudeerde hij de gedichten van onder anderen Roland Jooris, die als weinig andere dichters vertrouwd is met beeldende kunst en samenwerkte met kunstenaars zoals Raoul De Keyser en Roger Raveel. In zijn eerste fotoboek No Time to Verloes nam Verloes trouwens ook al gedichten op van diverse auteurs zoals Maud Vanhauwaert, Lulu Wang en Jan Vanhaelen.

Van alles de laatste

Begin oktober 2025 verscheen bij uitgeverij P opnieuw een dichtbundel, Van alles de laatste, met foto’s van Verloes en gedichten van Elise Vos (1984). Vos is naast dichter ook slavist en recensent bij De Reactor. Haar debuutbundel Bolster (2024), een uitgave van De Zeef, werd genomineerd voor de C. Buddingh’-prijs 2025. Gedichten van haar verschenen in tal van gerenommeerde literaire tijdschriften zoals Het Liegend Konijn, De Gids, Poëziekrant en DW B. Van alles de laatste is haar tweede bundel. Hij bevat 27 gedichten, verdeeld over zes cycli, en 35 foto’s. Dichter en fotograaf scharen zich in hun gedeelde project rond het begrip vergankelijkheid en willen schoonheid toevoegen aan deze existentiële zoektocht. Hun observaties leggen onomstotelijk vast dat er een prachtige wereld verborgen ligt in die tijdelijkheid. Daarmee brengen ze een sprankel hoop in een wereld die hoe langer hoe meer in brand staat en aan een samenleving die alsmaar verruwt en verhardt.

Vos’ gedichten in vrije versvorm zijn opmerkelijk sober, gepolijst en verhalend, evenwel zonder in anekdotiek te vervallen. Dat uit zich ook in de vorm: interpunctie ontbreekt. Elke letter is evenveel waard, leestekens staan maar in de weg van de kern van elk gedicht. Als voorbeeld citeren we hier het titelgedicht: ‘elke zondag haalt hij croissants / zet verse koffie en om vier uur / de organen op sterk water // bij het lezen van de sportkatern / doodt hij met tabak / de ziektekiemen in zijn mond // hij oefent zich in afscheid nemen / zonder barsten in het gezicht / voor een sneeuwwitjesspiegel / zoekt een sleutel-op-de-deurformule / voor het gemak van achterblijvers // van alles zegt hij / onvermoeibaar / dat deze keer / de laatste is’. Dit is poëzie van een grootse eenvoud die toch verdicht genoeg is om poëzie genoemd te kunnen worden. Een frase als ‘de organen op sterk water zetten’ alleen al is een heerlijke omschrijving – géén beschrijving! – van iemand die aan de drank zit. Van alles de laatste is een diepmenselijke bundel, en de foto’s van Verloes accentueren die boodschap nog.

Dubbele ladingen

Eddy Verloes is een visuele verhalenverteller. Dat klinkt in de oren van tal van fotografen die op artistieke autonomie aansturen wellicht als vloeken in de kerk, maar daar heeft Verloes geen boodschap aan. Bij elk van zijn foto’s valt wel een verhaal te verzinnen, zelfs bij foto’s die tegen de abstractie aanleunen of die bewust onscherp zijn. Een goed voorbeeld daarvan is de zwart-witfoto die het omslag van de bundel siert. Het is een korrelige foto waarop links in beeld een gebogen menselijke figuur te zien is die in een kamer voor een neergelaten semitransparant gordijn staat. Rechts in beeld herkennen we doorheen het raam een dijk en daarachter strandcabines. Nog verder weg is de horizonlijn van de zee zichtbaar. Op de dijk wandelen vier mensen die we vanop de rug zien. Veel meer dan anonieme gestalten zijn het niet. Wie is de man of vrouw die zich in het halfduister ophoudt, en waar bevindt hij of zij zich precies? In een hotelkamer, een woonzorgcentrum, een appartement of een huis? En kijkt hij of zij naar buiten of is dat vanwege het neergelaten gordijn onmogelijk? De figuren op de dijk: wandelen zij om uit te waaien of hebben zij een ander doel voor ogen? Misschien zijn ze op weg naar een casino, cultureel centrum, museum of restaurant? En ook: horen ze bij elkaar of gaat het om twee paren die niets met elkaar te maken hebben? Elementen genoeg om er een verhaal bij te bedenken.

Wie verhalen zegt, denkt vanzelfsprekend ook aan titels. Voor sommige fotografen zijn die onbelangrijk. Gemakshalve geven ze hun foto’s dan maar een code mee, een beschrijvende titel of ze komen niet verder dan Untitled 1, Untitled 2, … Niet zo bij Verloes. Met zijn zin voor poëzie en zijn taalgevoeligheid komt hij heel wat creatiever uit de hoek. Elk van zijn titels is een pareltje van taalvernuft. Elk van zijn titels heeft ook minstens een dubbele lading en bevat sporen van fijnzinnige humor. Enkele voorbeelden: een foto van vijf mussen die rondscharrelen op een ondergrond van rode tegels heet Take Five, naar de bekende compositie van het Dave Brubeck Quartet. Een andere foto, getiteld Singer in Love en genomen in Cuba, toont een huis met openstaande voordeur. Binnen zien we een man die een Singer-naaimachine bedient. Onwillekeurig gaan onze gedachten hier uit naar Paul van Ostaijen en diens ‘Huldegedicht aan Singer’. Nog een andere foto is ook genomen in Cuba. We zien een opgebroken straat waarin wegenwerkers drukdoende zijn. De titel van de foto? Boulevard of Broken Dreams, tevens de titel van een ballad van de Amerikaanse punkrockband Green Day. Veel verwijzingen naar muziek dus, maar dat hoeft niet te verbazen als je weet dat Verloes samen met Koen Wilmaers van 2004 tot 2008 de Leuven Plaza Proms organiseerde en een melomaan is.

Mooi maar niet steriel

Verloes is thematisch niet in één hokje te stoppen. Hij maakt zowel interieurfoto’s als buitenopnamen: veelal landschappen en stedelijke omgevingen in kleur en zwart-wit. Sommige van zijn foto’s ogen uitgesproken artistiek, andere hebben een meer documentair karakter. Stilistisch pendelen ze tussen realisme en surrealisme. Maar één ding hebben ze alle gemeen: er is erg veel zorg besteed aan hun compositie en afwerking. Ze zien er dan ook allemaal mooi uit, maar nooit steriel. Verloes is wel intelligent genoeg om zich niet te verliezen in het l’art pour l’art-principe. Een goede foto moet voor hem iets uitdrukken dat nog lang na het bekijken ervan als een nabeeld op de blik van de kijker blijft wegen.

Verloes speelt in zijn werk een vernuftig spel met licht en schaduw: hij laat beide in hun eigen waarde, maar speelt ze tegelijk tegen elkaar uit. Het resultaat is – vooral in zijn zwart-witfoto’s – nooit minder dan oogstrelend. Sommige van zijn foto’s zijn flou, andere haarscherp. Sommige zijn ronduit poëtisch, andere meer prozaïsch. Ze hebben daarnaast als verdienste dat ze vrij zijn van effectbejag. Wie ze bekijkt, heeft af en toe ongetwijfeld de indruk dat ze grondig bewerkt zijn in Lightroom, maar dat is niet het geval. Het enige wat Verloes met zijn foto’s doet in dat fotobewerkingsprogramma, is het contrast aanpassen. Als er in zijn werk al sprake is van vermeende effecten, dan zijn die het gevolg van zijn kunde om met zijn fototoestel om te gaan.

Het beslissende ogenblik

Hoe doordacht de foto’s van Eddy Verloes er ook uitzien, toch ligt er geen theorie aan ten grondslag noch een artistiek credo. De fotograaf houdt er ook geen routinematige werkdiscipline op na. De meeste van zijn foto’s ontstaan terwijl hij onderweg is of ergens verblijft. Het hangt dan ook grotendeels van het toeval af met welke oogst hij huiswaarts keert. Hij legt de nadruk op spontane, betekenisvolle momenten en shoots with his soul, not with the camera, zoals hij ooit over zijn manier van werken te lezen kreeg. Misschien is Verloes’ grootste gave wel dat hij afdrukt op le moment décisif, zoals over zijn grote voorganger Henri Cartier-Bresson gezegd werd. De meeste getalenteerde fotografen drukken wel eens op het juiste moment af, met niet zelden iconische foto’s als resultaat. Bij Verloes lijkt het echter dat hem dat élke keer lukt. Dat maakt hem tot een uitzonderlijk fotograaf die vooralsnog in eigen land niet de reputatie geniet waarop hij recht heeft. Hopelijk brengt de uitgave van een royaal fotoboek bij een erkende kunstboekenuitgeverij daar vroeg of laat verandering in.

Voorlopig moeten we geduld oefenen tot volgend jaar. Dan komt er onder de titel Léon Spilliaert in hedendaags perspectief een grootse groepstentoonstelling aan de Belgische kust, waarbij tal van binnen- en buitenlandse kunstenaars in dialoog gaan met het oeuvre van de Oostendse meester. Onder hen Luc Tuymans, Michaël Borremans, David Claerbout, Berlinde De Bruyckere, Koen van den Broek, Hans Op de Beeck, Antony Gormley en… Eddy Verloes. Samen met Spilliaert-autoriteit Anne Adriaens-Pannier fungeert Verloes als curator van deze tentoonstelling, waarbij ook een catalogus zal verschijnen.

Wie niet zolang wil wachten, kan altijd nog terecht in Gallery Louise Linthout in de Linthoutstraat, op de grens van Schaarbeek en Etterbeek, waar Verloes in juni van dit jaar een galerie opende, ergens tussen het Jubelpark en de Koninklijke Militaire School – een rustige buurt waar zich verder geen galeries bevinden. Hij stelt er zijn eigen werk tentoon en gaat er elke maand in dialoog met telkens andere kunstenaars. Niet aarzelen. Doén!

Elise Vos en Eddy Verloes: Van alles de laatste. Uitgeverij P, Leuven, 2025,
80 blz., hardcover, € 24,95.
Het boek is verkrijgbaar of te bestellen in elke boekhandel.

www.eddyverloes.be
www.gallerylouiselinthout.com