‘Resistance. The power of the image’. De smoel van het verzet in het S.M.A.K.

Posted By Frederic De Meyer

Kunst als verzetsdaad, het blijft een uiterst boeiend gegeven. Hoe gaan kunstenaars om met het clandestiene aspect van hun bedrijf, met middelen die noodgedwongen beperkt zijn, met de schaarse mogelijkheden om hun werk te tonen? Elk werk ontstaat onder een reëel risico, soms met gevaar voor eigen leven. En als die dreiging al niet volstaat, is er nog de boodschap: die moeten ze vaak zó verdoezelen dat ze haast onmerkbaar wordt, behalve voor een kleine schare ingewijden. Waar veel hedendaagse kunstenaars gruwen van het idee dat er “een boodschap” in hun werk zou moeten zitten, is het voor kunstenaars in het verzet precies omgekeerd: elk werk is ermee beladen, de boodschap wordt uitgeschreeuwd, hoe discreet dan ook.

De expo Resistance. The Power of the Image in het S.M.A.K. belicht de kunst uit twee periodes in de Spaanse geschiedenis: de jaren ‘70, toen dictator Franco nog aan de macht was, en de meer recente protesten van de indignados, de protesten tegen de harde maatregelen na de crises van een tiental jaar terug.

©TheArtCouch

De eerste zaal van de expo toont alvast de verschillende manieren waarop kunstenaars omgaan met protest en verzet. Beelden zijn nooit onschuldig, zo tonen de oogstrelende etsen van Eulalia Grau waar een expliciete dreiging van uitgaat, of de fotocollages van Josep Renau met hun bijzonder rijke beeldtaal.

Maar het zijn vaak de kleine daden van verzet die op termijn het meest effectief blijken, en er is niets impactvoller dan ze in het groot uit te beelden. De zaal met de installatie van Carlos Aires, waarin de traditionele andalouse lampionnen zijn vervangen door persbeelden van dood en geweld, biedt in het licht van deze bedenking de meest blijvende, beklemmende emotie, net als de installatie van Xavier Arenós in de zaal ernaast, waar grote broden als ranke figuren staan voor het wrede lot van de Spaanse arbeiders tijdens de burgeroorlog, een installatie die perfect alleen had mogen staan in de grote ruimte.

©TheArtCouch

De expo eindigt met nog een kunstenaar die een hele zaal inpalmt. De multidisciplinaire installatie van Eli Cortiňas brengt ons naar de huidige redenen tot verzet — Stéphane Hessel is niet ver af. De nieuwe machtsverhoudingen, niet enkel politiek maar evengoed technologisch, zijn misschien subtieler dan de dictaturen uit het verleden, niettemin beantwoorden ze aan eenzelfde logica. De installatie van Cortiňas biedt misschien een inkijk in hoe het verzet er — op artistiek vlak dan — in de komende decennia zal uitzien.

©TheArtCouch

Hoewel ze geen deel uitmaken van de tentoonstelling bleek ik de ervaring verder te trekken in twee andere zalen van het S.M.A.K., die de gedachten waar ik me mee voedde automatisch verder zetten. De indringende video-installatie van Aziz Hazara — Bow Echo — biedt per slot van rekening ook een beeld van verzet, tegen de natuurelementen dan, maar die zijn vaak even ondoordringbaar en onwezenlijk als de menselijke vormen van barbarie.

Wanneer je de zalen aan de buitenkant rondtrekt kom je in twee zalen waar de jeugd en de vrijheid het voor het zeggen hebben. Een eerste zaal kregen de leerlingen van DuO² Gent vrij spel om de expo van Narcis Tordoir in de middenzaal te ‘herinterpreteren’, en in de laatste zaal kunnen jongeren vrijelijk met allerlei artistieke media experimenteren. Wie wat moeite doet herkent her en der redenen tot verzet, maar evengoed tekenen van hoop.