Kunst werkt vaak vanuit suggestie, al bestaan daar talrijke variaties in. De aandacht verschuiven van een herkenbaar of heel reëel gevoel naar een ander gevoel waarmee je het associeert, kan soms destabiliserend werken. Soms, zoals in het werk van Klaartje Lambrechts, brengt het je net naar een zachte, zekere plek.
Te midden van de grote en kleinere drama’s is er blijkbaar altijd een plek waar de mens die houvast kan vinden: in de roots, de lange vertakkingen van onze wortels. Ze bieden misschien geen antwoord op de vraag waar we vandaan komen en waar we heen gaan, maar wel die ene zekerheid dat we ergens deel uitmaken van een lange keten van gebeurtenissen die vermoedelijk ook na ons zal doorgaan. Dat we ergens in passen.
In eerdere reeksen onderzocht Lambrechts al onze plaats als mens binnen een groter geheel. In Ecology of the Self vroeg ze zich af hoe onze blik op het eigen lichaam en onze identiteit verandert wanneer we onszelf niet langer als losstaand van de natuur beschouwen. In Grief, een eerbetoon aan haar grootmoeder, hulde ze zich letterlijk in haar kleren en stapte ze een verdwenen leefwereld binnen.
Ook in Where the Lost Roots Grow staan natuur, herinnering en verbondenheid centraal. De tentoonstelling ontstond in een periode waarin verlies en hoop door een speling van het lot samenvielen. Tijdens haar zwangerschap overleed Klaartjes broer. Vanuit die ervaring groeide een reeks over wat generaties aan elkaar doorgeven, wat zich blijft herhalen en wat misschien bewust kan worden doorbroken.
Wie in de beelden een duidelijke boodschap zoekt, zal die niet noodzakelijk vinden. Een boomwortel die zich over een rots plooit, een haarlok op een rug, de sierlijkheid van een kwal: de betekenis ligt minder in wat ze voorstellen dan in de toestand waartoe ze uitnodigen. Sereniteit, verwondering, ontzag misschien, maar op een vreemde manier naar binnen bewegend. Het beeld als vorm van introspectie, of als uitnodiging daartoe: de wortels van ons bestaan diep in onszelf zoeken.
Klaartjes keuze om volledig analoog te werken, met polaroids, film en archiefbeelden, helpt daarbij. Ze noemt het analoge beeld zelf “traag, materieel en onvoorspelbaar”, een medium dat de sporen van tijd en toeval in zich draagt. Door eigen foto’s te vermengen met archiefmateriaal ontstaat bovendien iets wat sterk op herinnering lijkt: fragmentarisch, nooit helemaal betrouwbaar en telkens opnieuw geconstrueerd.
Waar de foto’s dit gevoel vooral via suggestie oproepen, is de installatie die ze voor de gelegenheid maakte veel uitgesprokener. “Vanuit mijn eigen ervaring merkte ik hoe onwennig rouw nog altijd is, zowel voor wie rouwt als voor de omgeving”, schrijft ze. “Vaak ontbreken de ‘juiste’ woorden.”
Ze stelde 122 mensen de eenvoudige vraag wat ze nodig hadden tijdens hun rouwproces en vertaalde hun ervaringen naar 76 zakdoeken in cyanotypie, waarin woorden en beelden samenkomen. De keuze voor de zakdoek is bijna ontwapenend eenvoudig. Het is een banaal gebruiksvoorwerp, maar tegelijk een object dat al eeuwen verbonden is met tranen, afscheid en zorg. Ook de cyanotypie past inhoudelijk in dat idee: een contactafdruk, rechtstreeks door licht gevormd, als een spoor van iets wat aanwezig was.
“Opvallend in de antwoorden is hoe concreet en klein zorg vaak is”, vertelt Klaartje. “Een maaltijd aan de deur, een aanraking, iemand die aanwezig blijft.”
Het is een intrigerende gedachte. We zijn gewend om kunst te benaderen vanuit betekenis, vorm, vernieuwing of schoonheid. Maar kunst kan ook eenvoudigweg een plek bieden waar iemand even kan verblijven met wat moeilijk draaglijk is. Zonder oplossing, zonder verklaring en zonder de pretentie dat het verdriet daarmee verdwijnt. Een plek om ‘wortel te schieten’, als ik me deze dubbele beeldspraak mag permitteren: fysiek, maar ook mentaal, via de beelden die je met je meedraagt. Beelden die niets oplossen, maar die een tijdlang een emotie met jou delen.
foto’s © Klaartje Lambrechts
Where the lost roots grow met werk van Klaartje Lambrechts loopt van 16 november 2026 tot 13 februari 2027 in Cultuurcentrum De Factorij in Zaventem.
- ‘Where the Lost Roots Grow’ – verlies en troost in het werk van Klaartje Lambrechts - november 6, 2026
- Bendt Eyckermans en de mystiek van het alledaagse - november 5, 2026
- Willem De Koonings werk op papier, een bijzondere inkijk - november 4, 2026
