Soms kennen kunstwerken een grillig en onvoorspelbaar leven, los van de kunstenaar die ze maakte. De aquarel La Buveuse d’absinthe van Félicien Rops (1877) is daar een schrijnend voorbeeld van.
Het werk was eigendom van Armand Dorville, een joodse advocaat en kunstverzamelaar, die in 1941 overleed. Zijn collectie van bijna 450 werken — met onder meer namen als Bonnard, Renoir, Degas, Delacroix en Rodin — werd in 1942 in Nice verkocht op last van de Vichy-autoriteiten. Het betrof een gedwongen verkoop: de erfgenamen hadden geen zeggenschap over de transactie en ontvingen de opbrengst pas in 1947, te laat om hun vlucht uit Frankrijk te financieren. Verschillende familieleden van Dorville — zijn zus Valentine, haar twee dochters en twee kleindochters — werden aangegeven, gedeporteerd en in 1944 in Auschwitz vermoord.
In 1968 werd het werk te goeder trouw aangekocht door de Koninklijke Bibliotheek van België, waar het sindsdien wordt bewaard. Pas dankzij recent herkomstonderzoek konden de problematische omstandigheden van de verkoop worden vastgesteld. In 2020 dienden de erfgenamen van Armand Dorville een verzoek tot teruggave in. In december 2025 besliste minister van Wetenschapsbeleid Vanessa Matz, op basis van het uitgevoerde onderzoek, over te gaan tot de teruggave van het werk.
Die teruggave kreeg onlangs een officieel karakter tijdens een ceremonie in aanwezigheid van vertegenwoordigers van de familie Dorville. Minister Matz en de Koninklijke Bibliotheek van België overhandigden de aquarel symbolisch aan de erfgenamen. De teruggave gaat gepaard met een financiële compensatie en een engagement om de herinnering aan de roof levend te houden.
Concreet zal het werk in de federale collecties voortaan systematisch worden voorzien van de vermelding: “Voorheen onderdeel van de collectie van Armand Dorville en verkocht in 1942 onder het Vichy-regime.” De KBR en de erfgenamen stellen samen een tekst op die de geschiedenis van Dorville, het traject van het werk tijdens de oorlog en de context van de gedwongen verkoop beschrijft.
Minister Matz kondigde ook een koninklijk besluit aan voor de oprichting van een federale adviescommissie die teruggaveverzoeken voor oorlogskunst in federale collecties zal onderzoeken.
“La Buveuse d’absinthe is niet alleen een opmerkelijk werk van Félicien Rops,” aldus minister Matz. “Het draagt ook de geschiedenis van een roof en een familietragedie in zich. De mensen die het in de toekomst bezichtigen, worden uitgenodigd om deze geschiedenis in gedachten te houden.”
Félicien Rops La Buveuse d’Absynth | Armand-Dorville-mit-Nichte_FamilyCollection ©KBR
