“Hoogtij” in BRUSK, over mens en zee in mode en kunst

De Britse modeontwerper Alexander McQueen (1969 – 2010) in programma-aantekeningen voor Plato’s Atlantis (L/Z 2010): “Deze collectie voorspelde een toekomst waarin de ijskap zou smelten, het water zou stijgen en het leven van de aardbol zou verdwijnen als het zich niet opnieuw aanpaste aan een bestaan onder het zeeoppervlak. Om te overleven zou de mensheid moeten terugkeren naar de plek waar ze vandaan kwam.”

Dit is een van de vele citaten in de grote, ontiegelijk mooie catalogus (Uitgeverij Hannibal) met een even knappe cover (BOTTER “Global Warming lente – zomer 2022”) tegelijk het wervend campagnebeeld) van de tentoonstelling “Hoogtij” in BRUSK. De in zijn wereld zeer gewaardeerde McQueen is amper 40 geworden en dit na een turbulent leven.

De niet meer te ontkomen kracht van water, daar had hij het dus over. De verwoestende kracht van water. Met z’n alleen weten we zo stilaan hoe die eruit kan zien. Wat ze teweeg kan brengen. Waterstromen die àlles meesleuren. Miljoenen hebben het ervaren en miljoenen hebben ernaar gekeken.

RAMPSPOED EN SCHOONHEID

De opwarming van de aarde. De toenemende vervuiling van oceanen en zeeën. En wat wordt er van al die drenkelingen? Van verzuipende vluchtelingen die de overtocht niet af hebben kunnen maken? Worden nu lijken over de bodem heen en weer gesleurd? Zijn ze voedsel geworden voor wat onder water leeft? “Hoogtij” stemt tot nadenken. En toch biedt al dat water tegelijk onnoemlijk veel schoonheid.

Op andere plekken wreekt zich dan weer het gebrek aan water. Wanhoop… Hierover, maar ook over de schoonheid die water, zee, oceanen en stranden genereren, gaat het de komende maanden in BRUSK, de nieuwe “hal” voor actuele beeldende kunsten in Brugge. De expo is opgevat als een soort eilandencluster en alles begint rustig. Bij laagtij. Dan nadert de vloed en wordt het donker. Soms gitzwart.

Cultuur- en toeristenstad Brugge en hedendaagse beeldende kunst… Tientallen jaren hebben Bruggelingen die ook actuele beeldende kunst appreciëren tevergeefs uitgekeken naar iets wat hun stad ook op dat domein op de kaart zet. De opeenvolgende stadsbesturen waren lang niet zo happig.

BRUGGE EN HEDENDAAGSE BEELDENDE KUNST

Er was een tijd – niet eens zo lang geleden – dat uit een tentoonstelling op een stadslocatie (Bogardenkapel) enkele foto’s uit een “gewaagde” Witkin-expo dienden verwijderd. Het paapse Brugge dat toen niet wist wat zijn bisschop zoal op zijn kerfstok had…. Er werden elementen van tentoonstellingen waarbij de katholieke kerk in vraag werd gesteld op bevel van de lokale overheid verwijderd. Een vergevorderd nissenproject werd alsnog gekelderd. Gedurende tientallen jaren werd de publieke ruimte versierd met vaak groteske bronzen of metalen narratieve creaties: voer voor gidsen. Verbeelde vertellingen. Gebouwen met allure die a.h.w. smeekten om omgebouwd te worden tot Museum voor Actuele Beeldende Kunst gingen tegen de vlakte. Unieke woonsten van beeldende kunstenaars ondergingen hetzelfde lot: Rik Slabbinck, Michel Martens…

Om de drie à vijf jaar kon een en ander wél. Dat waren festivals. De Brugge Triënnale (rond de jaren ’70 na 3 edities gestopt) werd van onder het stof gehaald. Ik denk aan een onvergetelijke tentoonstelling in de toenmalige Normaalschool waar op de speelplaats de wereldkaart van wijlen Jef Geys gestalte kreeg. Ook uit de hoek van “Beaufort” blies een frisse wind. Weldra zou bijna niemand nog weten dat de aloude stad ooit twee prominente kunstgaleries met internationale faam telde: “De Lege Ruimte” en “Bruges-la-Morte”. Ze waren een stille dood gestorven. Ook van buiten de stad beukte gedurende zo’n 2 decennia een weldoende tornado: “Kunsthalle Lophem” bevond zich enkele kilometer buiten de stad en trok een internationaal publiek. De verdienste van Roland Patteeuw.

BRUSK

Toen Brugge in 2002 Europese Culturele Hoofdstad piekte de hoop van de liefhebbers van hedendaagse beeldende kunsten. Helaas, de intendant was veeleer een theaterman. Maar goed, beetje bij beetje zou veel ten goede veranderen. En toen kwam BRUSK. Vandaag is er BRUSK. Fraai ingekapseld nabij het Groeninge Museum en op wandelafstand van de vele andere musea die Brugge rijk is. Het bleef alleen nog uitkijken wat er te zien zou zijn. Nu dus: “High Tide”, over de zee en de mens in de kunst en de mode. Curator Michel De Wilde werkte hiervoor samen met Karen Van Godtsenhoven, doctoraatsonderzoeker aan de UGent, gespecialiseerd in mode. De dame had en heeft haar strepen ruimschoots verdiend op belangwekkende kunstplekken in de wereld.

Zelf kwam ik al enkele keren in BRUSK, een architecturale realisatie van Robbecht en Daem, het architectenkoppel dat rond de eeuwwisseling ook voor het Concertgebouw tekende. Een veredelde hangar, las ik onlangs. Ik ben minder negatief. Er is in de aloude stede eindelijk een locatie voor actuele beeldend kunst. Over de wat bonkige architectuur spreek ik me niet uit. Ik vind het een aangename ontmoetingsplek en wat tentoonstellingen betreft zal men wel de nodige voorzieningen hebben getroffen. Er is een eetruimte-met-terras die heel sfeervol is en waar het lekker is en waar je dus het culturele aan het nuttige en lekkere kan koppelen. Reflik Anadol’s “Latent City”, de inaugurele expo in BRUSK, lokte naar verluidt 75.000 bezoekers.

ICONISCHE ONTWERPEN

En nu…zee en mode. Dat het water en de zee voor Brugge van levensbelang zijn geweest kan niet worden ontkend. Maar Brugge en mode? Dit laatste deed me de wenkbrauwen fronsen. Mijn hele volwassen leven al koppel ik mode aan mijn culturele trips naar Antwerpen, dé Vlaamse modestad-bij-uitstek. Op het vlak van mode stelt de stad Brugge eigenlijk nog steeds (te) weinig voor. Maar ook hier zijn er tekenen van beterschap.

“High Tide”: de bezoeker kan er via de trap en het monumentale fresco van Laure Prouvost in. Ik neem de lift. Het fresco zegt me nog altijd weinig. Binnen kom je via grote plastic flappen waarop de titel van de tentoonstelling in drie talen en in het geel zijn aangebracht. Ik zie op soorten podia (eilanden?) etalagepoppen, gekleed door het absolute kruim van de modewereld. Maar hiervoor ben ik nu echt niet naar “High Tide” gekomen. Tussen al die knap geklede poppen ga ik op zoek naar actuele beeldende kunst. Het is even wennen, maar je entert een wereld van schoonheid.

Abdul Rahman Katanini, foto: Johan Debruyne

“WANDERLUST” (Myriam Najd)

“Hoogtij” gaat van licht (eb) naar donker. Mooi. Enige hoop in deze tijden van continue hybride oorlogsvoering kan heilzaam werken. En ik zal me ook vergapen aan knappe niet-draagbare creaties. Achteraf blijkt mijn absoluut favoriete werk een … schilderij. Ik zal er een paar keer naar terugkeren. Het doek is van de hand van Maryam Najd: “Wanderlust” (2017), een persfoto van vluchtelingen, die ze heeft omgezet in een monumentaal schilderij. Getekende mensen, lees ik, maar overwinnaars van de zee.

Ook best indrukwekkend is “The Wave” (2017) van Abdul Rahman Katanini (de Palestijnse kunstenaar groeide op in een vluchtelingenkamp in Libanon): een monumentale golf uit prikkeldraad. Het materiaal verwijst naar grenzen, conflict, ontheemding… Ondertussen – mensen blijven mij boeien – kijk ik af en toe ook eens om me heen. Ik zie vooral een ouder publiek. In hoofdzaak zie ik dames de modepoppen mateloos bewonderen en becommentariëren. Ik leg nu en dan ook mijn oor te luisteren. Bij een jonger koppel dat het heeft over de opwarming van de aarde. De tentoonstelling doet nadenken. Als gepensioneerd leraar denk ik dan: mochten hier nu eens alle scholen een kijkje komen nemen, vergezeld van een begeesterende gids. Al wat ik voorts op mijn weg zal zien, heeft te maken met de zee, haar dubbelzinnige kracht. Hoe ze aantrekt en afstoot, de belofte van vrijheid in zich draagt, maar tegelijk een levensgevaarlijke grens is. Ik zal het zien bij sculpturen, maar vooral ook in aan aantal heel knappe video’s zoals die van Iris Van Herpen (“Carte Blanche”, 2023).

Cindy Wright, foto: Johan Debruyne

“DRESS FOR OUR TIME” (Helen Storey)

Een sculptuur die me heel erg aantrekt is die van Helen Storey: “Dress For Our Time”, waarbij ze van een… tent van een Jordaans vluchtelingenkamp een soort bruidsjurk maakt. Uit een tent waar een hele familie in heeft “gewoond”. Knap!!!

Er is de dreigende donkerte van een subliem groot schilderij van een van onze grootste schilders van dit moment Cindy Wright (“Black Waves”, 2011). Weinig hoopgevend. Haar “Big Wave” (2020), die we eerder in “Adornes” zagen, is kleurrijker, maar even krachtig. Voorts herken je het geweven werk van Otobong Nkanga uit de duizend. Dit monumentale wandtapijt (“Unearthed – Abbys” 2021) bestaat deels uit rotzooi, opgedolven uit de diepzee. Uit de diepte van de oceaan, waar extractie, vervuiling én herstel zijn werk doet.

GARNAALVISSERS

Opmerkelijk en bijzonder doorleefd en oeverloos mooi is wat een Fins duo heeft gecreëerd na contact met Oostduinkerkse garnaalvissers en stienstekkers, alsook het monumentaal werk van Rinus Van de Velde.

En… lang zullen ze in mijn hoofd blijven rondtollen: de foto’s van de Brit Martin Parr (1952 -2025). Hoe deze fotograaf in amper 5 foto’s een pak herinneringen oproept aan de tijd dat we zelf nog geregeld op het strand speelden, frigobox binnen handbereik. Dat oude, nog volledig aangeklede vrouwtje dat, stappend in ijltempo, een vouwstoel meesleurt, een atletisch gebouwde zwarte jongeman die vooral zijn brilmontuur laat schitteren, een “wit” koppel dat op het strand een douche neemt. De tekst vertelt ons dat het strand, of is het de zee, alle verschillen wegneemt. Het tegendeel blijkt mijns inziens duidelijk uit deze foto’s. Maar zo is het leven nu eenmaal en overal.

Martin Par, Rinus Van de Velde, foto’s: Johan Debruyne

Naast schilderijen, iconische werken van Gilles et Pierre, foto’s, sculpturen en modepoppen, ook knappe video’s van o.m. Bill Viola en Angela Tiatia. Ook wat werken uit de collectie van de Brugse Musea (Wolvens, Constant Vandevelde…)

Heb ik “Hoogtij” nu in een droevige stemming verlaten? Nee, niet echt. De boodschap van de kunstenaars (te veel om op te noemen) is overduidelijk en alweer zijn zij het die ook van troep alsnog iets enig moois weten te maken.


“HIGH TIDE” in BRUSK, Dijver 12, 8000 Brugge, loopt nog tot 14 maart 2027. Meer info: musea@brugge.be


Otobong Nkanga, foto: Johan Debruyne

Author: Johan Debruyne

Share This Post On

Submit a Comment

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op

Get 30% off your first purchase

Close Welcome Bar