Bij Nayra Martín Reyes is activisme zelden een kwestie van vrijblijvende, loze slogans. Haar werk vertrekt doorgaans vanuit een concreet historisch of maatschappelijk gegeven, maar zoekt vervolgens naar een vorm waarin dat gegeven lichamelijk, symbolisch en soms zelfs ongemakkelijk ervaarbaar wordt. Dat was al duidelijk in XAXO, waarin ze het koloniale verleden van de Canarische Eilanden en de problematische aanwezigheid van Guanche-mummies in Europese musea onderzocht. Ook in de performance AKANARI die ter gelegenheid van de Biënnale van de schilderkunst in het MUDEL werd gebracht, is die historische laag nadrukkelijk aanwezig, al kiest ze ditmaal voor een minder confronterend en tegelijk complexer beeld.
AKANARI. Nayra Martín Reyes. MUdel museum, Deinze, Belgium. Courtesy MUdel and the artist
Voor de vijf uur durende performance, die op 28 juni de tiende Biënnale opende, bracht Nayra vijf uur door in een volière met vijftig gedomesticeerde kleurkanaries. Haar lichaam was ingesmeerd met honing en zaden en werd zo letterlijk voedsel, rustplaats en gedeeld territorium voor de vogels. Naarmate de uren verstreken, begonnen de kanaries op haar lichaam te landen, te eten en te zingen. Wat vooraf als performance was bedacht, werd zo deels uit handen gegeven: mens en dier bepaalden samen het verloop ervan.
Dat beeld draagt een historische lading. De gedomesticeerde kanarie stamt af van wilde vogels die na de Castiliaanse verovering van de Canarische Eilanden in de vijftiende eeuw naar Europa werden gebracht. Daar groeiden ze uit tot exotische statussymbolen en werden ze over generaties heen geselecteerd op kleur, zang en houding. In AKANARI wordt die geschiedenis van verplaatsing, domesticatie en manipulatie gekoppeld aan bredere vragen rond kolonisatie, migratie en identiteit.
De analogie is voor Nayra ook persoonlijk. “The history and journey of the birds are closely linked to my own story and that of many other migrants,” stelt ze. Zowel mens als dier draagt de oorsprong mee, maar verandert tegelijk om zich aan een nieuwe omgeving aan te passen.
Precies daar ligt voor mij een van de kwaliteiten van haar werk. Nayra maakt geëngageerde kunst, maar ze vat de betekenis ervan niet eenvoudigweg in een besloten systeem, een zelfbevestigend paradigma zoals zo vaak gebeurt. De vogels functioneren niet simpelweg als metafoor voor migranten, noch is het lichaam uitsluitend slachtoffer of aanklacht. Het lichaam wordt een plaats waar verschillende betekenislagen elkaar kruisen: kwetsbaarheid en controle, zorg en toe-eigening, oorsprong en aanpassing, menselijkheid en dierlijkheid.
Daarmee sluit AKANARI logisch aan bij XAXO. In beide werken beschouwt Nayra het lichaam als een drager van geschiedenis en geheugen. Waar XAXO rechtstreeks de koloniale blik op het menselijke lichaam bevroeg, verschuift AKANARI de aandacht naar wat kolonisatie doet met lichamen, soorten en identiteiten wanneer die over grenzen worden verplaatst en vervolgens aangepast aan de verwachtingen van een nieuwe omgeving. De perstekst noemt niet toevallig koloniale sporen, fluïde identiteiten en “the body as territory” als terugkerende elementen in haar praktijk.
Wat ik in Nayra’s werk al langer waardeer, is precies die manier van werken: maatschappelijk betrokken zonder dat de kunst gereduceerd wordt tot boodschap. Ze vertrekt vanuit een duidelijke positie, maar laat genoeg ruimte voor het beeld om iets te doen wat een historische tekst of politiek statement moeilijker kan: een kwestie voelbaar maken voordat ze volledig wordt uitgelegd.
AKANARI blijft in de vorm van een levende installatie en videodocumentatie te zien in MUdel tot 18 oktober 2026.
AKANARI. Nayra Martín Reyes. MUdel museum, Deinze, Belgium. Courtesy MUdel and the artist
- Het Magazijn: dertien kunstenaars krijgen carte blanche in De Weverij - september 5, 2026
- Het ‘meisje met de parel’ gaat op reis, en het is meteen wereldnieuws… - september 4, 2026
- AKANARI van Nayra Martín Reyes: het lichaam als gedeeld territorium - augustus 28, 2026
