Zou elk tijdperk een eigen specifieke gevoeligheid hebben? Vast staat dat tot voor kort een tijdperk kon worden gedefinieerd aan de hand van de dominante kunststroming. Kunst in brede zin dan, maar dus ook in de beeldende kunst.
Het symbolisme is een treffend voorbeeld. Ontstaan in een verwarrende periode van onvermijdelijk lijkende geopolitieke conflicten, te midden van een woekerende industrialisatie en een ontluikend wetenschappelijk wereldbeeld dat de eeuwenoude grondvesten van de maatschappij dreigde te ondermijnen — Nietzsche zou er God voor dood verklaren — groeide het symbolisme zowel als getuigenis als reactie op deze ontwikkelingen. Het greep terug naar een esoterische uitleg van de wereld, waarin geen rationele verklaring hoefde te worden gezocht voor wat ons te boven ging, maar die aan de hand van beelden toch vatbaar leek.
In die zin is het symbolisme, honderdvijftig jaar later, nog altijd actueel. Voor mij persoonlijk heeft het steeds een onverklaarbare indruk nagelaten: de ervaring het mysterie van de realiteit te benaderen, zonder het ooit volledig te doorgronden. Vermoedelijk omdat het rechtstreeks appelleert aan de zinnen en emoties die de basis vormen voor de gebrekkige kennis die we in ons hoofd opbouwen — hersenen die daar per slot van rekening niet speciaal voor ontworpen zijn. De islamitische filosoof Al-Ghazali sprak van het ‘onmiddellijke weten’: een waarheid die ons zijn rechtstreeks aanspreekt, zonder eerst door het verstand te worden verteerd. Geloof kan zo’n weg zijn, net als kunst. Dat kunst in de loop der tijd een meer cerebrale route is gaan bewandelen, mag een teken van de tijd zijn, maar het neemt niet weg dat ze iets van dat ‘onmiddellijke weten’ onderweg heeft verloren.
Het is precies die spanning tussen het voelbare en het ongrijpbare die Dromenecho’s wil laten weerklinken. In het verfijnde decor van het Brusselse Maison Hannon, zelf een art-nouveauparel, ontvouwt zich een poëtische reis door het Belgische symbolisme. Vijf thematische zalen, gevuld met tachtig zelden getoonde werken — van schilderijen en tekeningen tot manuscripten en geluidsinstallaties — voeren de bezoeker langs een innerlijke route: van Wagners droom van het totaalkunstwerk tot de intimiteit van Brusselse salons, van Parijse esoterie tot humanistisch engagement. Het zijn fragmenten van een tijd waarin kunstenaars in hun werk een harmonie zochten tussen leven en kunst, en waarin Brussel rond 1900 fungeerde als kruispunt van ideeën, dromen en experimenten.
De namen die hier samenkomen — Fernand Khnopff, Jean Delville, George Minne, maar ook minder bekende stemmen — getuigen van een generatie die in kunst een spiegel vond voor zowel haar verlangens als haar angsten. Hun werken, verzameld uit musea en privécollecties, zijn geen dode relikwieën van een afgesloten tijdperk, maar echo’s van een zoektocht die nog steeds gaande is: naar een waarheid die zich enkel laat benaderen in beelden, symbolen en sferen, en die ons, net als destijds, uitnodigt tot dat ‘onmiddellijke weten’ dat aan woorden ontsnapt.
Jean Delville (1867-1953), l’Ecole de Platon, 1905, 54×98 cm, lithografie, Collectie Atelier Symboliste, © Vincent Everarts
Alexandre Graverol (1865-1949), Illustratie voor Alladine en Palomides de Maurice Maeterlinck, 1894, Collectie Atelier Symboliste , © Maison Hannon, Silvia Cappellari
Henry de Groux (1866-1930), Les harpies, 1894, Collectie Atelier Symboliste, © Maison Hannon, Silvia Cappellari
Jean Delville, Imperia, 1892, Pastel op papier, 15,3 x 56,5 cm, Legs Van Cutsem – 1904, Doornik, Museum voor Schone Kunsten © Doornik, Museum voor Schone Kunsten
(cover) Detail. Léon Frédéric (1856-1940), La tempête, 1891, Collectie gemeente de Schaarbeek © Collectie gemeente Schaarbeek
Dromenecho’s. Het Symbolisme in Brussel loopt van 29 augustus 2025 tot 19 april 2026 in hetMaison Hannon in Brussel
- Adverteer je evenement of dienst in de lente-editie van TheArtCouch magazine! - januari 11, 2026
- Magritte en de aura van een kunstwerk - januari 10, 2026
- De zin (en onzin) van een kunstopleiding - januari 9, 2026
