Een ode aan het werk van Ilse D’Hollander bij Verduyn Gallery

Posted By Frederic De Meyer

“A painting comes into being when ideas and the act of painting coincide,” vertelde Ilse D’Hollander – een schilderij begint pas te leven wanneer de ideeën samenvloeien met de daad van het schilderen. Volgens Ilse is het canvas daarom geen neutrale drager meer, niet zomaar een stille getuige van de ideeën die erop worden toevertrouwd, maar een actieve speler in het proces, die zijn hele bestaan investeert in de daad van de schilder.

Het is een bijna animistische gedachte: het doek als een bezield object met een wil. Niet zomaar een autonome, vrijblijvende wil, maar een wil die dienstbaar is aan die van een levend wezen. De daad van schepping wordt daarmee een gezamenlijk proces. Je zou hierin een poging kunnen herkennen om te ontsnappen aan de bodemloze eenzaamheid die elke scheppende mens ervaart – misschien zelfs om zich te ontdoen van een deel van de verpletterende verantwoordelijkheid om een autonoom nieuw beeld te creëren. Vermoedelijk speelden deze gedachten een rol in haar beschouwing.

Toch is het, vanuit een ander perspectief, ook een hoopvolle gedachte: dat je je meest intieme, geïsoleerde gedachten kan toevertrouwen aan een stille getuige – een getuige die deze niet alleen ontvangt, maar er ook vorm en betekenis aan geeft, totdat ze zich losmaken van jou. Wellicht doelde ze hierop toen ze schreef dat de lijnen en vormen die ze op het doek projecteert, een persona gaan vormen met een eigen bestaansreden.

Gaandeweg ontvouwt zich een verdubbeling van betekenis: een overdracht van de schepper naar de persona van de vorm op het doek, en via die vorm uiteindelijk naar de kijker. Wanneer deze overdracht slaagt – in welke vorm dan ook – ontstaat de magische wisselwerking tussen de drie protagonisten, en worden het kluwen van betekenissen en losse gedachten omgezet in een eenduidig beeld.

Ilse D’Hollander reflecteerde duidelijk diepgaand over dit proces, hoewel het – zoals zo vaak – het resultaat is van een moeizaam en intens creatief traject. Kunstliefhebbers kennen haar vanwege de verfijnde graad van abstractie die ze bereikte, maar zelden krijgen we inzicht in de weg die ze aflegde om tot dat resultaat te komen.

In de tentoonstelling In Dialogue with Ilse D’Hollander bij Verduyn Gallery krijg je via werken uit verschillende periodes een unieke inkijk in dit proces. Hier en daar ben je getuige van de abrupte zijwegen die ze insloeg, maar wie aandachtig kijkt, herkent de rechtlijnigheid die uiteindelijk leidde tot haar hooggevoelige abstracte landschappen. Zelfs in haar meer gedurfde exploraties – zoals de reeks van tien titelloze gouaches waarin een latente dreiging schuilt en die hier voor het eerst in zijn geheel te zien is – blijkt hoe diep haar relatie met het canvas als autonoom subject reikte.

Installatiefoto’s ©TheArtCouch

Groepstentoonstelling

Het werk van Ilse D’Hollander vormt ongetwijfeld het middelpunt van deze tentoonstelling, maar Stefanie Verduyn verbreedde de dialoog over abstractie door ook werken van de internationale kunstenaars Koen van den Broek, Gina Kuschke, Catherine Long en Rosana Antolí te presenteren. Zonder de ambitie te hebben zich met D’Hollander te meten, treden zij met hun eigen thema’s en beeldtalen in dialoog met de verf – elk op hun eigen manier bezield door een soortgelijke verhouding tot het doek.

Normaal gesproken raakt abstracte kunst me minder dan andere kunstvormen, en misschien was ik al enigszins bedwelmd door het zien en overdenken van D’Hollanders werk, maar enkele werken uit deze groepstentoonstelling wisten me onmiddellijk en diep te raken.

Installatiefoto’s ©TheArtCouch

Extensie

De relatie tussen denken en kunstpraktijk kan uiteenlopende vormen aannemen – letterlijk. Als uitbreiding van de tentoonstelling rond Ilse D’Hollander kreeg Nick Ervinck de zolderruimte ter beschikking. Zijn 3D-geprinte sculpturen, opgesteld als statige statements in keurige rijen, lijken op het eerste gezicht voort te komen uit een rechtlijnige, rationele denkwijze. Maar de grillige structuren van elk afzonderlijk beeld bieden een andere kijk op elke gedachte – als fractalen die in elk detail het grotere geheel weerspiegelen.

In de nieuwe ruimte achterin de tuin biedt de galerie plaats aan de jonge kunstenaar Nicolas Peeters. Zijn installatie, die zich ontvouwt rond een enigmatische oude cassette met ingesproken telefoonboodschappen die hij in Brussel vond, brengt allerlei fragmenten samen: persoonlijke herinneringen en observaties die als losse puzzelstukjes verwijzen naar een groter verhaal. Hoewel dat verhaal zich nooit volledig prijsgeeft, lijkt de betekenis in elk onderdeel latent aanwezig.

Er valt veel te zien en te beleven in deze tentoonstelling. Je kan het best beginnen in de schuur met het werk van Ilse D’Hollander, maar het loont de moeite om na je bezoek nog even te blijven hangen – om het intieme gesprek dat Ilse met haar werk voerde, in stilte bij jezelf verder te zetten.