Eric vande Pittes ‘Marcelle’ – de aanhoudende relevantie van een verrassend icoon

Posted By Frederic De Meyer

Iconen verouderen in principe niet. Hoewel. Op de cover van de nieuwste Suske en Wiske tongzoenen ze. Ze moeten wel mee met het publiek, lijkt het, ook al doen ze dit stukken trager dan datzelfde publiek.

Ook Marcelle – het personage uit het Franse leerboekje uit de jaren ’50 van de vorige eeuw dat Eric vande Pitte steevast als model gebruikt in zijn oeuvre – wordt een dagje ouder. In recente reeksen portretteert hij haar als een rijpere vrouw, Baudelaire lezend of – in Marcelle devant le miroir bijvoorbeeld – naar de beeltenis van een portret van Hippolyte Daeye. Een replica? Niet meteen, of niet precies. Het werk van Daeye vormt eerder een uitgangspunt voor Eric. Marcelle verschijnt in dezelfde houding en vorm als Daeye’s model, maar wordt beladen met nieuwe inhoud. Eric is het niet zozeer te doen om stijl of onderwerp over te nemen, maar om die te herkauwen in het licht van de inzichten die sindsdien de kunst zijn binnengeslopen. Inzichten die diep verankerd liggen in zijn onophoudelijke nieuwsgierigheid.

Die nieuwsgierigheid lijkt te zijn gekristalliseerd in zijn woning. In een aparte kamer mengt hij zijn eigen werk met een wonderbaarlijke collectie schetsen, tekeningen en schilderijen van andere – vaak verrassend bekende – kunstenaars, waarin sporen van zijn eigen praktijk te vinden zijn, of waarin hij zijn denkwereld weerspiegeld ziet. Daartussen prijkt een opmerkelijke tekening van Rose Wylie waarin zijn naam vermeld staat. Zij maakte die na een kort gesprek met Eric, nadat hij een werkje van haar had gekocht. De tekening was niet voor hem bedoeld, maar hij wist ze te bemachtigen op een veiling in New York. Ijdelheid? Vermoedelijk niet, maar tekenend voor de intieme band die hij verweeft met kunstenaars die hem inspireren, wiens denken het zijne bereikt over tijd en ruimte heen en vorm krijgt in zijn praktijk. Een continue wisselwerking tussen kijken, doen en denken.

Onderwerp, techniek, maar evengoed drager en reflectie over de praktijk: het zijn elementen die bij Eric op een verschillend tempo evolueren en soms onmogelijke tijdsprongen maken – anachronistisch en juist daardoor steeds fris en hedendaags. De techniek verandert nauwelijks, hoewel de lijnen steeds vloeiender en uitgepuurder worden. Het papier en doek die hij dagenlang in de tuin achterlaat, kreunen onder de kracht van zonlicht en weersomstandigheden, die er onuitwisbare littekens op achterlaten. Daarop projecteert hij zijn langzaam ouder wordend onderwerp. Zo ontstaat de “factuur” van het werk. Afbeelding en materie zijn twee aparte werelden die elkaar telkens opnieuw terugvinden.

©Eric Van de Pitte

Het denken daarentegen evolueert veel sneller, gevoed door de duizenden beelden die hij op het ritme van de expo’s die hij bezoekt voorgeschoteld krijgt – of zelf achterna jaagt – en die hij nauwgezet in zich opneemt. Maar ook hier schuilt een anachronisme: zijn denken lijkt te stokken in het verleden, op het moment dat hij besloot het Franse leerboek uit zijn kindertijd als grondstof te gebruiken voor zijn oeuvre. Reeds toen snuffelde hij nieuwsgierig in kunstboeken, die in die periode enkel in het Frans verschenen, met een jargon dat voor de jonge Eric onbegrijpelijk was. Toch begon hij op basis daarvan eigen verhalen te verzinnen, eigen verklaringen voor de kunstwerken die hij zag, hun belang en betekenis. Het waas waardoorheen zijn begrip vorm kreeg, vind je gesublimeerd terug in zijn werk. Wat je expliciet ziet, zijn de naïeve beeltenissen van personages uit het intussen versleten schoolboekje. Maar wat daaruit voortvloeit, is een reflectie van Eric’s intieme wereld: half verzonnen en verbeeld, half gebaseerd op een tastbare realiteit.

De titels van zijn werk, die duidelijk in beeld verschijnen, lijken de kijker door dat waas heen te willen leiden, maar maken het vaak juist dichter. La vertu n’est pas fille de l’ignorance, luidt een van de werken. Je kan jezelf – moreel, maar evengoed in je mens-zijn – niet vormgeven zonder kennis. Het had evengoed Kant kunnen zijn: “Onmondigheid is de onwetendheid die de mens aan zichzelf te wijten heeft.” Eric’s personages lijken onmondig, maar ze gebruiken hun verstand wel degelijk. De inhoud van kennis verandert, net als de personages van Eric. Maar ‘kennis’ als begrip – doel én middel – blijft onveranderlijk, net als de personages zelf.

Alleen de vorm verandert. Marcelle prijkt sinds kort ook op een zelfgemaakte postzegel, in kantwerk en op fijn gegoten ijzerplaat. Een vorm van zelfrelativering, net zoals bij enkele van de Young British Artists die Eric zo bewondert. Toch verheft dit zijn Marcelle tot icoon: een universeel symbool, niet langer enkel voor het naïeve meisje uit het schoolboek, maar voor de onstilbare honger naar kennis.

Het lijkt een vreemde conclusie: dat kennis vervat zou liggen in de beeltenis van Marcelle. Maar de vorm doet er minder toe, net zoals materie weinig belang heeft in de realiteit om ons heen, die volgens kwantumfysici enkel uit waarschijnlijkheidsgolven bestaat – mogelijkheden van verschijning. Zo is Marcelle slechts de uitwendige gestalte van een innerlijk proces van de kunstenaar, de potentie van de scheppende daad waarin zowel kunstgeschiedenis als Eric’s persoonlijke interpretatie samenkomen. Wat telt, is niet de beeltenis van Marcelle zelf, maar de concentratie van gedachten die in haar verbeelding vervat ligt.

©TheArtCouch

Ter gelegenheid van zijn 75e verjaardag organiseert Pinsart een overzichtstentoonstelling van het werk van Eric vande Pitte, waarin ook vroege werken uit 1987 te zien zullen zijn – onder meer uit de reeks postkaarten die hij maakte op basis van werken van Manet. De expo Au Re(voir) loopt van 12 oktober tot 16 november bij Pinsart in Brugge.

Een werk uit de reeks postkaarten die Eric maakte op basis van werken van Manet is tot 22 februari 2026 ook te zien op de expo “Het is zondag op zee!” in MU.ZEE, Oostende.