‘Feldzeichen’, Neo Rauchs onbedoeld betekenisvolle werken in een intrigerende reeks

Posted By Frederic De Meyer

“Alles werd ontworpen om de aandacht van de kijker voor maximaal twee minuten vast te houden,” verklaart Neo Rauch in het interview naar aanleiding van zijn nieuwe show bij David Zwirner. Een vreemde ambitie misschien. Je zou denken dat een kunstenaar er alles aan doet om de aandacht van het publiek urenlang te kunnen houden. Niettemin stukken langer dan de 15 à 30 seconden die een museumbezoeker gemiddeld aan het bekijken van een werk besteed.

Hoe dan ook, in het interview gaat Rauch dieper in op de ontstaansgeschiedenis van zijn werken. Deze overladen met figuren, symbolen en verwijzingen allerhande, waar je onmiddellijk een verhaal in vermoed -dit ligt nu eenmaal in onze aard. Er zitten wel verhalen in, geeft hij zelf toe, maar die worden niet bewust gebracht of zijn allerminst het resultaat van een rationeel proces. Meer dan dromen zelf te schilderen -die zijn van nature narratief- focust hij zich op het proces waarmee dromen worden gemaakt. Hij zegt het niet expliciet, maar het komt hoofdzakelijk neer op vrije associaties met en verwijzingen naar elementen uit verschillende paradigma’s. Onze dromen construeren bindingen tussen deze elementen zonder zich hiervoor door enige logische redenering te laten beperken.

Zijn proces start hij met een centraal beeld, meestal een figuur, waarrond hij zonder enige voorstudie of voorgaande schetsen een wereld bouwt, los van enige richtlijn of teleologisch doel. “Onbedoeld betekenisvol”, noemt hij het mooi. Want betekenis hebben zijn werken duidelijk, al is deze betekenis nooit precies vatbaar.

Heel vreemd wordt het wanneer hij stelt dat dit proces hem een bepaalde verantwoordelijkheid geeft voor het lot van de personages die hij schept. Hij moet een ‘onbedoeld betekenisvolle’ wereld rond hen bouwen. Het deed me -onbedoeld betekenisvol- onmiddellijk denken aan De Amerikaanse filosoof David Chalmers, die in zijn nieuwste boek Reality+ speculeert over de ethische gevolgen van de mogelijkheid dat de door de mens geschapen Artificial Intelligence systemen plots over een (zelf)bewustzijn zouden blijken te beschikken. Zou een in verf geschapen, niet-organische figuur ons voor dezelfde dilemmas plaatsen? Rauch lijkt te stellen van wel, en op zich is dit niet zo heel vreemd. Elke handeling, bewust of niet, brengt in de ons gekende wereld een ketting aan reacties teweeg. Niets is onschuldig. Zeker het scheppen van een kunstwerk niet…

Een intrigerende gedachte.