Het opheffen van natuurlijke paradoxen… Betsy Green en Eileen Neff bij Frock, Ieper

Posted By Frederic De Meyer

Een paradox raakt maar aan het oppervlak van de werkelijkheid, daar waar deze tot ons bewustzijn doordringt. In deze zin zit dit bewustzijn zichzelf wat in de weg: het hindert ons om achter de schijnbare paradox een eenheid te zien, irrationeel en onlogisch, maar daardoor juist heel reëel. De paradox dringt zelfs door tot onze visuele waarneming, die nochtans zo evident lijkt dat we ze verwarren met de werkelijkheid. Niets lijkt zo vanzelfsprekend, zo natuurlijk, als de natuur zelf — al wordt die door iedereen anders ervaren: analytisch, sentimenteel of intuïtief. Het zijn evenwaardige, maar totaal verschillende manieren om de natuur in zich op te nemen.

Dat zie je aan de talloze manieren waarop kunstenaars doorheen de geschiedenis de natuur hebben benaderd, verbeeld of ontleed. De natuur blijft een onuitputtelijke bron van reflectie, een onderwerp dat hedendaagse kunstenaars niet lijken te willen of kunnen loslaten.

De titel van de tentoonstelling bij Frock Gallery in Ieper vat dit treffend samen: A Natural Paradox. De tegenstrijdigheden die we met onze ratio trachten te verklaren of op te heffen, blijken uiteindelijk zelf een natuurlijk fenomeen. Wanneer we afstand nemen van richtingsdenken, oorzaak en gevolg, en het idee van beheersing, beleven we een andere natuur — één waarin alle verschijningsvormen in elkaar overvloeien.

De twee kunstenaars die hier samen worden getoond, Eileen Neff en Betsy Green, lijken op het eerste gezicht tegenovergestelde richtingen in te slaan. Toch vormt juist die spanning de kern van de tentoonstelling.

Betsy Green is een kunstenaar die werkt met de camera, niet enkel door de camera. Haar beelden ademen de fysieke ervaring van het fotograferen zelf. Ze gebruikt een antieke veldcamera en analoge film om landschappen vast te leggen die ze vaak dagenlang heeft verkend. In haar werk voel je het gewicht van het toestel, het wachten op licht, het trage ritme van observatie. De bomen en bergmassieven die ze afbeeldt lijken zich uit te strekken tot aan de rand van de film, alsof ze geprojecteerd worden in een denkbeeldige camera obscura. Haar beelden zijn niet zomaar foto’s van natuur; ze zijn momenten van aanwezigheid, pogingen om de sublieme grootsheid van het landschap te vatten zonder het te bezitten.

Eileen Neff vertrekt vanuit een tegenovergestelde beweging. Zij keert terug naar de studio om haar ervaringen met de natuur te reconstrueren en te bevragen. In zorgvuldig opgebouwde, soms theatraal geënsceneerde fotowerken voegt ze miniatuurfiguren, vogels of kunstmatige elementen toe aan landschappelijke beelden. Zo ontstaan hybride composities waarin observatie en verbeelding samenvallen. Haar achtergrond in poëzie en schilderkunst is daarbij duidelijk voelbaar: de beelden lijken te ademen als schilderijen, doordrongen van symboliek en licht. Ze roept associaties op met Thoreau’s romantische contemplatie aan Walden Pond, maar ook met het surrealisme van Magritte, waar realiteit en droom elkaar ontmoeten.

Waar Betsy’s werk geworteld is in het veld, in directe confrontatie met de wereld, ontstaat dat van Eileen in de beschouwing, in het herdenken van de ervaring zelf. De eerste zoekt naar de extatische intensiteit van het moment, de tweede naar de trage resonantie die daarna achterblijft.

Het zijn twee tegengestelde houdingen die elkaar niet tegenspreken, maar aanvullen. Hun gezamenlijke tentoonstelling toont hoe verschillende benaderingen van dezelfde werkelijkheid — de natuur — elkaar kunnen anvullen. De ene herinnert ons eraan dat waarnemen een lichamelijke daad is; de andere dat elke waarneming onvermijdelijk door verbeelding wordt gefilterd. Doorheen de dichotomie van het fysieke en het mentale, het veld en de studio, het directe en het geconstrueerde, blijkt dat er uiteindelijk geen paradox hoeft te bestaan, enkel een aanwezig te zijn in de wereld.