Karolien Soete, kunst op het ritme van de tijd

Posted By Frederic De Meyer

Leren luisteren wanneer er niets te horen valt, of kijken wanneer er niets te zien is. Het zijn ogenschijnlijk zinloze bezigheden, niettemin behept met zingeving.

Naar aanleiding van haar nieuwe reeks Circumambulating bracht Karolien Soete een brochure uit. Hierin onthult ze het verloop van haar dag. Een routine, lijkt het wel. Niet in de zin van een tot vervelens toe opeenvolging van taken, verstommend in een eindeloze herhaling. Dat is het ook wel, maar dan weer niet.

Ze staat op lang voordat de mensheid ontwaakt, gaat in de friste van de ochtend aan de deur van haar tuin naar de verdwijnende nacht staren. Het is geen zelfopgelegde discipline, enkel een vereiste van het bioritme. De laatste adem van de nacht is gehuld in stilte. “Toch luister ik,” schrijft ze. Het wekt, op het ritme van de koffie, zowel haar nieuwsgierigheid voor wat er niet is, als haar aandacht ervoor. Het brengt haar in de contemplatieve staat die haar de dag door vergezelt.

Ze brengt punten aan op het blad. Met opzet. Bewust. “Elk punt is een wezen,” verklaart ze. “Het zijn voetstappen, gedachten, gebeden. De exacte gedaante is afhankelijk van wie kijkt.” De punten bewegen naar het goud als naar een kern van waarheid en zuiverheid, plaveien een pad naar devotie en wijsheid, gedragen door haar studies van Boeddhistische teksten, begeleid door de stem van de leermeesters, op het neuriënde ritme van de gebeden in haar hoofd, tot ze een universum op zich gaan vormen, bewegend en onveranderlijk, onvergankelijk in haar nietigheid.

De dag glijdt weg in toewijding en contemplatie, gedreven door een ongewisse stroom ervaringen. Maar de dagen zijn zelden dezelfde, “niet elke dag houdt zijn vorm”, schrijft ze. “Er zijn ochtenden waar de stilte zwaar aanvoelt, de koffie verkeerd smaakt, of de betoverende stemmen als gefluister achter een muur van mist verdwijnt.”

Zijzelf verdwijnt in de dag. Ze is slechts een verschijning, beseft ze, “het is het enige waarvan ik weet hoe je het moet doen.” Het is als in haar kunst, waarin ze als maker verschijnt maar als onderwerp verdwijnt, slechts latent aanwezig, net als zij subtiel voortbewegen in de richtingloze tijd. Ze vormt een wisselwerking met haar kunst, als een trompe-l’oeil waarin je in deze of gene vorm herkent afhankelijk van de grilligheid van je aandacht. “Het is het werk dat me leert hoe te verdwijnen,” verklaart ze.

Kunst maken is een oefening in nederigheid, zeker, hoewel verdwijnen in deze zin evengoed kan opgevat worden als opgaan in, of samensmelten met. Gormley stelde ooit dat hij beelden maakte door te zijn, niet door te maken. Het zijn de leegtes die volgens hem de werken substantie geven. De ruimte die de werken innemen is net als de gedachte slechts een zichtpunt, een mentale constructie. Hetzelfde geldt misschien voor de dagen.

Dagen die eindigen met hetzelfde ritueel, de lichte maaltijd, de lange meditatie, de laatste mijmering aan het papier toevertrouwen. Bevrijding ligt niet in grote emoties, weet ze, maar in kleine conistente handelingen, zoals het poetsen van tanden wanneer de nacht zich ongrijpbaar over de omgeving verspreid, of het aanbrengen van de duizenden stippen die haar gebeden vergezellen.