Neo Rauch grafisch werk: het evenwicht in beweging

Posted By Frederic De Meyer

Grafisch werk wordt nogal eens met een schouderophalen bekeken, als een soort restcategorie naast het “echte” werk – de schilderijen, de sculpturen. Toch is het voor veel kunstenaars veel meer dan dat. Het is niet alleen een manier om ideeën te delen of verzamelaars een betaalbaarder instap te bieden tot een collectie, het is doorheen de geschiedenis ook een plek geweest om te zoeken, te proeven, nieuwe technieken en stijlen uit te testen – een soort denkruimte op papier.

Dat Museum De Reede in Antwerpen er nu een volledige tentoonstelling aan wijdt – het grafisch werk van een van de grote namen uit de hedendaagse kunst – is dan ook een mooie aanleiding om eens wat langer bij dit medium stil te staan. De expo overspant bijna veertig jaar, van 1988 tot 2026, en wie het werk van Neo Rauch een beetje kent, ziet hoe zijn beeldtaal stap voor stap vorm heeft gekregen – en hoe sterk die ontwikkeling ook doorwerkt in zijn schilderkunst. In de vroege bladen lijken de figuren nog te zoeken naar hun vorm, bijna in een groeifase; in latere werken krijgen de typische Rauch-scènes een soort volwassenheid – figuren die handelen, wachten, bouwen, of ingrijpen in een wereld die herkenbaar is, maar ook subtiel uit het lood lijkt te staan.

Dat de tentoonstelling ‘Evenwicht’ heet, kan in eerste instantie verbazen. Niets in deze composities ademt rust of harmonie in de klassieke zin – evenwicht lijkt al helemaal geen streefdoel. Maar de titel verwijst dan ook niet naar zo’n harmonie; het gaat eerder om een labiel spanningsveld, een soort evenwicht dat voortdurend in beweging blijft – tussen actie en stilte, tussen verleden en toekomst, tussen orde en ontregeling.

Het is kenmerkend voor zijn hele oeuvre, maar in zijn grafisch werk vind je er de prille ontwikkeling van terug, in de manier waarop lijnen worden gezet, in de opbouw van een compositie, in de verdichte verhalen die elk blad in zich draagt. De tentoonstelling laat zien hoe dat evenwicht, sinds 1988, telkens opnieuw wordt gezocht, gevonden, ondergraven en herschreven – in een oeuvre dat de figuratie al die tijd een vaste plek heeft gegeven binnen de hedendaagse kunst.

Wat deze tentoonstelling extra de moeite waard maakt, is de kleur. Grafiek roept al snel associaties op met zwart-wit, met inkt en lijnen – maar hier ontvouwt zich een wereld vol kleur, nuance en laag op laag. Het toont hoe Rauch kleur inzet als een volwaardig middel binnen zijn grafisch werk, en doorbreekt daarmee een vrij hardnekkig vooroordeel over het medium.

Tussen de prenten staan ook vijf grote olieverfschilderijen op papier, als een soort ankerpunten in de presentatie. Ze maken zichtbaar hoe het grafische denken en de schilderkunst van Rauch elkaar voeden en beïnvloeden. Zo is Gleichgewicht / Evenwicht niet alleen een rijk overzicht van een kunstvorm op zich en van de evolutie van een kunstenaar, maar ook een blik op hoe grafiek en schilderkunst bij Rauch al die jaren naast elkaar – en met elkaar – zijn blijven groeien.