Real Humans en de grenzen van de mensheid

Posted By Frederic De Meyer

Komen we in een tijdperk waarin technologie vanuit zichzelf verder evolueert, zoals Kevin Kelly het formuleert, gedreven door een soort ‘eigen wil’? Het idee mag absurd lijken, aangezien technologie zonder de mens nooit ontstaan zou zijn, laat staan zelfstandig zou kunnen voortbestaan. Maar zodra het punt bereikt wordt waarop het systeem zichzelf ontwikkelt, maakt de oorsprong steeds minder uit. Het onderscheid tussen schepper en schepping wordt diffuus. Volgens sommigen staat technologie dan op dezelfde voet als de mens: een entiteit met een zekere autonomie.

©Ulrike Bolenz

We naderen een moment waarop de vraag zich opdringt wat een ‘echte’ mens eigenlijk is, en of zoiets überhaupt te definiëren valt. Zeker wanneer invloedrijke figuren met transhumanistische dromen niet langer spreken in hypothetische termen, maar concrete stappen zetten om het menselijk lichaam en bewustzijn te integreren met digitale structuren. Het is een filosofische vraag, maar ook een politieke, ethische en existentiële.

De mens staat al decennialang centraal in het werk van Ulrike Bolenz. Haar figuren zijn geen portretten, maar archetypen: lichamen in beweging, denkend, zoekend, worstelend. Met de komst van AI opent zich in haar werk echter een nieuwe laag. Ze stelt niet langer enkel de menselijke gestalte centraal, maar ook de grens van die gestalte. Waar begint het artificiële? Waar eindigt het organische? En is dat onderscheid nog relevant? Intuïtief willen we de mens verdedigen als iets unieks, maar het recente werk van Bolenz toont dat die uniciteit veel minder vanzelfsprekend is dan we denken. Of minstens ambigu.

Bolenz werkt al bijna dertig jaar met videostills van modellen die voor haar verschillende houdingen en gemoedstoestanden belichamen: draaien, streven, lachen, vechten, in zichzelf verzonken. Uit uren videomateriaal destilleert ze beelden die ze verder verwerkt tot schilderijen en installaties. Maar altijd was er het moment van eindigen: de beweging stopte waar de opname stopte. Het verlangen naar een vervolg bleef bestaan.

Met AI kan dat vervolg nu worden gegenereerd. Niet als vervalsing, maar als voortzetting. Bewegingen die hadden kunnen bestaan, maar nooit gebeurd zijn. Het algoritme creëert nieuwe variaties op basis van het origineel, waardoor het lichaam zichzelf verder zet zonder het model.

Een duidelijk voorbeeld is het werk Cloning Evolution Marie. Waar in het oorspronkelijke Cloning (1998, installatie vanaf 2017) twee figuren in een statische relatie stonden, voert AI hen nu willekeurige, synchrone bewegingen uit. Uit 25 frames per seconde selecteert Bolenz opnieuw momenten, houdingen, gezichtsuitdrukkingen. Ze verwerkt deze in haar gekende methode: polymeerprints op organisch translucente materialen, aangevuld met acryl, olieverf en handgeschreven fragmenten uit haar schriftarchief. Het resultaat is geen digitale trucage, maar een hybride lichaam: menselijk en kunstmatig, kwetsbaar en ontologisch open.

De vraag in de titel Real Humans is geen provocatie, maar een reële denkoefening. Misschien bestaat de mens niet langer als een afgerond wezen, maar als iets dat voortdurend gevormd wordt, in wisselwerking met wat het zelf voortbrengt. Het is niet eens een wensdroom, of het resultaat van een hallucinerende tech-guru. In zekere zin zijn mens en technologie, in brede zin dan, elkaars voorwaarde.

In dat licht is Real Humans geen waarschuwing en geen verheerlijking. Het is een uitnodiging om opnieuw te leren kijken: naar het lichaam als proces, naar identiteit als beweging, naar de mens als iets dat onvolledig is en daardoor juist open voor ontwikkeling. De vraag ‘wat maakt ons mens?’ heeft geen definitief antwoord, maar de vraag zelf kan wel een eenduidig worden gesteld. Het antwoord ligt er, zoals zo vaak, uiteindelijk in vervat.