Richter bij Louis Vuitton, alsof u erbij was…

Posted By Frederic De Meyer

We gebruiken de woorden niet graag, en dus niet vaak. ‘Een expo om niet te missen’. Wat betekent het? Kan je leven eronder lijden als je het niet bezoekt, zelfs al ben je een die-hard kunstfanaat? Vermoedelijk niet. Wat maakt een expo dan een levensnoodzakelijheid, al zeker voor een nog levende kunstenaar? Het feit dat er zoveel van zijn oeuvre samen te zien is, een voorval dat in de voorzienbare toekomst niet meer zal voorvallen, misschien, wat je een mogelijkheid biedt om een heel oeuvre, of tenminste een uitgebreid overzicht, in een hap te kunnen aanschouwen. Het is een stevig argument.

Mag je de overzichtstentoonstelling van Richter bij Vuitton dan niet missen? Vermoedelijk wel, en daar bestaan enkele overtuigende argumenten voor.

Om te beginnen is dit niet zomaar een overzicht, maar een volledig universum van Richter dat zich over alle verdiepingen van de Fondation Louis Vuitton uitstrekt. Meer dan 275 werken, van 1962 tot 2024, zijn er samengebracht: olieverfschilderijen, glas- en staalsculpturen, potloodtekeningen, aquarellen en zelfs digitaal gecreëerde beelden. Zoveel Richter op één plek — dat gebeurt letterlijk maar één keer in een generatie.

De tentoonstelling maakt het mogelijk om zestig jaar schilderkunst in één adem te volgen, van zijn eerste schilderijen naar foto’s (met onder meer Tisch en Onkel Rudi) tot de monumentale abstracties van de laatste decennia. Het is een unieke kans om te zien hoe één kunstenaar het medium schilderkunst steeds opnieuw heeft uitgevonden — van figuratie tot toeval, van fotografie tot glas, van illusie tot pure verf.

Wat deze expo zo intrigerend maakt, is dat ze niet draait om één stijl of periode, maar om het denken zelf over schilderkunst. Richter schildert niet om iets te tonen, maar om te onderzoeken wat tonen betekent. Of, zoals hij zelf ooit zei: “Ik schilder om te zien hoe ver ik kan gaan zonder te weten wat ik zoek.”

Daarom is de tentoonstelling geen statisch overzicht, maar een chronologisch parcours vol breuken en hernemingen, waar elke zaal een ander facet onthult van zijn rusteloze zoektocht. Van de grijze schilderijen die elke vorm van expressie ontkennen, tot de Cage-reeks waarin kleur en toeval het laatste woord krijgen, blijft Richter de vraag stellen wat schilderkunst vandaag nog kan zijn.

En dan is er nog het bijna ontroerende slot: de laatste zaal met zijn Birkenau-cyclus en de tekeningen die hij na 2017 bleef maken, toen hij besliste te stoppen met schilderen. Het is zeldzaam om een kunstenaar te zien die zijn oeuvre zo helder afrondt, zonder pathos, maar met de serene vaststelling dat alles gezegd is.

Fan of geen fan, om nog eens zware woorden te gebruiken: dit is vermoedelijk een expo die de geschiedenis zal ingaan — van een kunstenaar die al tijdens zijn leven geschiedenis wist te schrijven, in zoveel betekenissen, op zoveel manieren.