‘Vivid’ Joke Raes en de symbiose van kunst en natuur

Posted By Frederic De Meyer

Vivid, heet de nieuwe tentoonstelling van Joke Raes. Ze is al enkele jaren in talrijke groepstentoonstellingen te zien, maar wat mij betreft is het de eerste keer dat ik over twee verdiepingen en ruime zalen enkel en alleen haar werk te zien krijg. Hoewel ik vrij vertrouwd ben met haar werk – ik herinner me mijn eerste bezoek nog levendig, toen ze aan het HISK in de kazernes van Gent een atelier had – is het alleen daarom al een nieuwe ontmoeting met haar gestaag groeiend en vrij omvangrijk geworden oeuvre.

De titel verraste me enigszins. De organische vormen en tekeningen van Joke zitten uiteraard vol leven, maar zijn ze daarom levendig, zoals de titel suggereert? De wervelingen en kronkelingen in haar werken hadden tot dusver meer een dempende invloed op mijn gemoedstoestand, alsof ze mij wilden sussen om de uitbarstingen die er soms broeden. De kleuren en zachtglooiende vormen mogen de sentimenten en gewaarwordingen satureren, ze schreeuwen nooit om aandacht. Ze bieden zich aan als natuurlijke aanwezigheden, waarin talrijke verholen, schuchtere prikkels geborgen zitten waar men niet van af wil, ook al zou men dat willen. Maar waarom zouden we?

Het contrasteert enigszins met de boodschap die haar werk kenmerkt. De restmaterialen die ze vaak in haar werk incorporeert, nopen tot een reflectie op onze omgang met onze natuurlijke habitat, die danig is verstoord. “In dit Antropoceen wordt de mens geconfronteerd met de eindigheid van zijn invloed, terwijl ecosystemen ongestoord evolueren,” luidt het in de zaaltekst. Haar werk biedt een testament voor de verloren samenhang, “waarin de natuur zich opnieuw manifesteert door menselijke handen heen.” Het klinkt contradictorisch om eigenhandig de natuur te willen herscheppen als antwoord op een losgeslagen menselijke drang om de natuur te willen beheersen – tot je visueel aanvoelt wat ze bedoelt met dat herscheppen: de creaties zijn getuigenissen van een symbioceen, een nieuw tijdperk waarin technologie, natuur en menselijke samenleving een nieuwe balans vinden, niet in dienst van de mens, maar om de onstuitbare krachten van het leven zelf hun intuïtieve gang te laten gaan.

In Vivid biedt de ontmoeting met haar oeuvre een overweldigende ervaring, ook al is het nooit overdadig. Het verzadigingspunt wordt slechts schierlings bereikt, al is het latent overal aanwezig. Een onmogelijke balans dus, die bereikt wordt dankzij de zorgvuldige opstelling, waarin de delicate werken een verwarrende robuustheid verwerven.

Achteraf gezien kan je de expo best in omgekeerde volgorde bezoeken: beginnen met de rechterzaal boven, waar een lange rij beeldjes in paren leidt naar een majestueuze wandsculptuur – als moederspin of wijze octopus, of minstens een of andere abstracte, goedwillige godheid – ons uitnodigend om een nieuwe wereld te betreden. Zigzaggend naar beneden ontmoet je talrijke creaturen en ongekende gedachten die deze wereld omvatten, en er vrijelijk een nieuwe orde, een natuurlijke staat van zijn, vinden. Met titels als Intimate Walk, Fragile, Wandermask of Portrait of Golden Waves laat je best je eigen gedachten de vrije loop – ze proberen te vangen, trachten te begrijpen wat je ziet, heeft weinig zin. De betekenis ontglipt je, hoewel ze steeds aanwezig is: de naakte gedachten die ze vertegenwoordigen zijn inhoudloos, maar gaan nooit verloren. Betekenis zit overal – in het geheel, in de sfeer die ze oproepen, in de globale compositie van het organische leven.

In mijn parcours zou de merkwaardige installatie in de ruimte links als eindpunt dienen. Een re-enscenering van haar atelier, zoals ze eerder wel deed, maar emblematisch misschien voor het punt dat ze wil maken: wat we te zien krijgen is een allesomvattende gedachte, een visueel spektakel ontsproten uit een even intuïtieve als tactiele ervaring; een antropocentrische blik – het kan ook niet anders – op een transcendente, hypothetische, maar juist daarom heel reële wereld.

‘VIVID’ van Joke Raes loopt nog tot 2 november 2025 in Zebratraat Gent. Klik hier voor alle info!
Ter gelegenheid van de expo kwam ook een bijzonder boek tot stand, uitgegeven door Hopper & Fuchs. De officiële voorstelling gebeurt op 2 november in de Poortersloge in Brugge, maar je kan het boek al bestellen via de website van Joke.

In volgorde van voorgesteld parcours: ©TheArtCouch