5 redenen om Léon Tutundjian te ontdekken in Grenoble

Posted By Frederic De Meyer

Met Léon Tutundjian. Poétique du cosmos zet het Musée de Grenoble een kunstenaar in het licht die lange tijd in de marge van de moderne kunstgeschiedenis bleef staan. Tutundjian, geboren in 1905 in Amassia en in 1923 in Frankrijk aangekomen nadat hij de Armeense genocide was ontvlucht, bewoog zich in de jaren 1920 en 1930 tussen verschillende avant-gardes. Hij was betrokken bij de ontwikkeling van de abstracte kunst, stond dicht bij Art Concret en Abstraction-Création, en werd door figuren als Theo van Doesburg en Jean Hélion als een visionaire kunstenaar gezien. Toch bleef zijn werk relatief weinig getoond en gereproduceerd. De tentoonstelling in Grenoble wil daar verandering in brengen.

1. Een eerste echte retrospectieve

De tentoonstelling brengt 130 werken samen en biedt daarmee een uitzonderlijk volledig beeld van Tutundjians parcours. Ze toont niet alleen schilderijen, maar ook tekeningen, collages, reliëfs en experimenten met vorm en materiaal. Daardoor wordt duidelijk hoe breed zijn praktijk was en hoe weinig hij zich liet vastpinnen op één stijl of beweging. Voor veel bezoekers zal dit wellicht een eerste kennismaking zijn met een kunstenaar die tot nu toe eerder in gespecialiseerde kunsthistorische contexten opdook.

2. Tutundjian, een ontbrekende schakel is in de moderne kunst

Het Musée de Grenoble omschrijft Tutundjian als een “chaînon manquant” van de moderne kunst, en die typering is begrijpelijk. Zijn werk bevindt zich op een kruispunt van bewegingen die we meestal afzonderlijk bekijken: geometrische abstractie, biomorfe vormen, surrealisme, constructieve helderheid en een bijna kosmische beeldtaal. In de jaren 1920 en 1930 stond hij in contact met kunstenaars en theoretici die de abstracte kunst mee vormgaven, onder wie Theo van Doesburg en Jean Hélion. Hij nam deel aan groepen als Art Concret en Abstraction-Création, waar de toekomst van de abstracte kunst intens werd besproken.

Net die positie maakt hem vandaag interessant. Tutundjian past niet netjes in het verhaal van de zuivere geometrische abstractie, maar ook niet volledig in dat van het surrealisme. Zijn oeuvre toont hoe poreus de grenzen tussen die stromingen waren. Waar de kunstgeschiedenis vaak duidelijke lijnen trekt, laat zijn werk zien dat de avant-garde in werkelijkheid veel hybridischer was. Zijn kunst vormt daardoor een waardevolle sleutel om de moderniteit minder strak en minder schools te bekijken.

3. Verrassend actueel

Een van de opvallendste aspecten van Tutundjians werk is zijn aandacht voor vormen die doen denken aan natuur, wetenschap en kosmos. Zijn composities roepen associaties op met cellen, wortels, organismen, sterrenstelsels, filamenten of microscopische structuren. Toch zijn het geen wetenschappelijke illustraties. Ze vertrekken eerder vanuit een verbeelding waarin het levende, het mechanische en het kosmische in elkaar overvloeien.

Precies daarin ligt de actualiteit van zijn werk. In een tijd waarin kunstenaars opnieuw sterk bezig zijn met ecologie, materie, netwerken, energie en niet-menselijke vormen van leven, krijgt Tutundjians beeldtaal een nieuwe resonantie. Zijn werk kijkt niet naar de natuur als decor, maar als een dynamisch systeem van krachten, groei en transformatie. Het suggereert een wereld die voortdurend in beweging is en waarin zichtbare en onzichtbare structuren met elkaar verbonden zijn.

Die gevoeligheid maakt de titel Poétique du cosmos bijzonder raak. Tutundjian onderzoekt het kosmische niet als spectaculair thema, maar als een poëtische manier om naar vorm, ruimte en leven te kijken. Zijn werk nodigt uit om trager te kijken en verbanden te leggen tussen het kleine en het grote, tussen het organische detail en de abstracte orde.

4. Een veelzijdig kunstenaar

Tutundjian was geen kunstenaar van één herkenbaar procedé. Hij maakte abstracte composities, fijnzinnige tekeningen, collages, reliëfs en later ook meer raadselachtige figuratieve werken. Die wisselingen kunnen verklaren waarom zijn oeuvre moeilijk te klasseren was, maar ze vormen vandaag net een van zijn grote sterktes. De tentoonstelling toont een kunstenaar die bleef zoeken, verschuiven en combineren, zonder zich te laten opsluiten in een vast programma.

5. Om het museum zelf

Het Musée de Grenoble beschikt over een sterke collectie moderne en abstracte kunst, met onder meer werk van kunstenaars als Arp, Van Doesburg, Klee, Calder en Jean Gorin. Daardoor krijgt Tutundjian er de juiste context. Zijn werk verschijnt niet als een geïsoleerde curiositeit, maar als deel van een bredere geschiedenis van experiment en vernieuwing. Poétique du cosmos biedt zo niet alleen een herontdekking van één kunstenaar, maar ook een uitnodiging om het verhaal van de moderne kunst iets ruimer en rijker te lezen.