Marc Chagall – wanneer verbeelding materie wordt

Posted By The ArtCouch

Wie aan Marc Chagall denkt, denkt vermoedelijk eerst aan zwevende geliefden, dieren, muzikanten en dorpen waarin de zwaartekracht weinig vat lijkt te hebben op mens en omgeving. Zijn beeldtaal is zo herkenbaar geworden dat ze bijna los is komen te staan van de manier waarop die beelden ontstonden. Alsof Chagall vooral uit verbeelding bestond.

De tentoonstelling Marc Chagall. Matières in het CAP in Mons kiest bewust een andere ingang. Niet de iconografie staat centraal, maar het materiaal waaruit die wereld werd opgebouwd. Meer dan tweehonderd werken en documenten tonen hoe Chagall naast schilderkunst ook grafiek, keramiek, sculptuur, glas-in-lood, tapijt en theater verkende. Gereedschappen, voorbereidende studies en archiefmateriaal moeten daarbij ook het creatieve proces achter de bekende beelden zichtbaar maken.

Dat is minder bijkomstig dan het lijkt. Chagalls oeuvre ontstond voortdurend tussen culturen. Geboren in het toenmalige Russische Keizerrijk, later werkzaam in Frankrijk en gedurende de oorlogsjaren in de Verenigde Staten, nam hij onderweg beelden, gebruiken en technieken op zonder ze simpelweg over te nemen. Russische volkskunst en religieuze tradities spelen daarin een rol, maar ook mediterrane ambachten en zelfs de vormen en kleuren van precolumbiaans handwerk waarmee hij tijdens een verblijf in Mexico kennismaakte.

Misschien verklaart dat ook waarom zijn werk zich zo moeilijk laat classificeren. Chagall bewoog zich door de grote kunststromingen van de twintigste eeuw zonder zich er volledig aan te onderwerpen. Zijn beelden lijken soms uit een zeer persoonlijke mythologie te komen, maar die mythologie blijkt bij nader inzien opgebouwd uit talloze gedeelde verhalen, tradities en herinneringen.

In Mons wordt die gedachte doorgetrokken naar het ambacht zelf. Chagall werkte voor veel van zijn projecten nauw samen met gespecialiseerde vakmensen. Een wandtapijt of glasraam is dan geen schilderij dat eenvoudig in een ander materiaal wordt vertaald: het materiaal stelt eigen eisen en verandert onvermijdelijk ook het beeld. Juist die wisselwerking tussen kunstenaar en ambachtsman, tussen idee en weerstand van de materie, vormt een van de uitgangspunten van de tentoonstelling.

Daarmee raakt de expo vreemd genoeg ook aan een heel hedendaagse discussie. We spreken vandaag graag over kunstenaars die disciplines doorbreken, samenwerken en traditionele technieken opnieuw onderzoeken. Chagall deed het decennia geleden al, al gebruikte hij daarvoor wellicht een ander vocabularium.

Die lijn wordt bovendien doorgetrokken naar het heden. Parallel loopt bij BeCraft Mascarade, waarin vijf hedendaagse makers met textiel, borduurwerk en keramiek reageren op Chagalls open omgang met theater en ambacht.

Misschien zit daar de interessantste reden om Chagall opnieuw te bekijken. Achter de schijnbaar gewichtloze figuren gaat een oeuvre schuil dat juist bijzonder sterk in de materie geworteld is. De verbeelding mag dan vrij zweven, ze heeft altijd iets nodig om zich aan vast te hechten.

Marc Chagall. Matières loopt van 10 oktober 2026 tot 14 februari 2027 in CAP – Musée des Beaux-Arts in Mons.

Meer foto’s mogen we niet publiceren, maar bekijk hier alvast de korte introductie tot het leven en werk van Chagall, alvorens zelf te gaan kijken!