Éminence grise: Daan Rau, een vitale missionaris van de kunstbeleving in Vlaanderen

foto: Cedric Verhelst

Kan je nachtenlang wakker liggen na het zien van een kunstwerk? Kan kunst een danige invloed hebben op het functioneren van de hersenen dat het de neurale activiteit meer dan natuurlijk blijft aanwakkeren, dagenlang? Het overkwam Daan Rau ooit, wanneer hij oog in oog kwam te staan met een werk, niet eens zo groot, van Raoul De Keyser. Zijn ogen sprankelen nog steeds wanneer hij de herinnering eraan oproept.

Het prille begin

Kunst doet wat met een mens. Sommigen wijden er hun leven aan. Niet noodzakelijk als kunstenaar. Ook in de perifere kringen van de kunst kan men een heel leven bouwen. In de genen van Daan Rau zijn enkele sporen van kunst te bespeuren. Zijn grootvader hield een atelier dat goud borduurde. Een verre oom was kunstschilder Flori Van Acker, directeur van de Brugse academie. Het zijn kiemen, maar niemand had verwacht dat ze zo snel tot een volwaardige boom zouden ontwikkelen, zij het van een volledig nieuwe, ongekende soort. Hoewel. “Als twaalfjarige bezocht ik regelmatig de – toentertijd nog weinig talrijke – kunstgalerijen in mijn thuisstad, Brugge. De galeristen waren wat verrast om een jong knaapje in hun galerie te zien, maar al snel werden ze mijn bezoeken gewoon”, aldus Daan.

Atelierbezoek Michel Martens (Daan Rau 2e vl.), foto: Roland Uyttenhove

Kunst als pedagogisch en sociaal project

Na zijn studies filosofie in het seminarie van Brugge volgt hij een opleiding aan de sociale hogeschool, waar hij voor het eerst experimenteert met de organisatie van tentoonstellingen.  

We schrijven begin jaren zeventig. Het kunstlandschap is schraal. Een tentoonstelling houdt niet meer in dan het ophangen van kunstwerken met vermelding van titel en kunstenaar. Geen duiding, geen pedagogische omkadering of mogelijkheden om zich in de achtergrond en de betekenis van de werken te verdiepen. Intuïtief voelt Daan dat dit niet klopt. Zijn eindwerk doopt hij “De geactiveerde tentoonstelling als middel tot vormingswerk”. Het werd de start van een levensmissie.

In het begin van de jaren tachtig organiseert Daan een tentoonstelling rond het thema ‘geweld’, met kunstenaars als Fred Bervoets, Dan Van Severen en Frank Maieu. Deze kende een groot succes en werd getoond in talrijke cultuurcentra in Vlaanderen. De tentoonstelling werd niettemin niet overal unaniem positief onthaald. Wanneer Daan vlak voor de opening van de tentoonstelling in Malle de ruimte betreedt, moet hij vaststellen dat een aantal werken op bevel van de burgemeester van de muur werden gehaald. Onzedig, luidde het verdict. In een schilderij waarin twee worstelende mannen in een glazen kooi werden afgebeeld, zag hij bijvoorbeeld een verkrachtingsscène. Het haalde zelfs de krantenkop: ‘Censuur in Malle’. “Censuur is ook een vorm van geweld”, zegt Daan me wanneer hij aan het voorval terugdenkt, “al moet ik toegeven dat het de beste vorm van reclame bleek te zijn”.

De tentoonstelling had van meet af aan een pedagogische inslag. Het wou de leerlingen van de scholengroepen die een bezoek brachten doen nadenken, niet enkel over de kunst, maar ook over het onderliggende thema, via de kunst. Daarvoor moesten de geesten eerst geopend worden. Daan vroeg dan ook aan de leerlingen om, nog voordat ze de tentoonstelling betraden, even op de grond te gaan liggen, in alle stilte en rust.

Een nieuwe wind in het kunstlandschap, een nieuwe manier om kunst te beleven. “Kunst is iets om over te debatteren, een epicentrum waaruit nieuwe inzichten kunnen ontstaan. Het is een continu leerproces”, verduidelijkt Daan. Anno 1980 was er slechts een minimaal aanbod aan plekken waar je kunst kon leren. Niet als kunstenaar, maar als kunstbelever. Het is het jaar waar Daan vzw Amarant opricht, een plek om via cursussen, kunstenaarsbezoeken en reizen deze kunstbeleving te verrijken. Vanaf 1986 bood Amarant ook cursussen kunstgeschiedenis aan een breed publiek. Nu, meer dan dertig jaar later, is het initiatief uitgebloeid tot een instelling die in vele Vlaamse steden onder honderden leden kennis verspreidt over kunst, in de breedste zin van het woord.

De pedagogische insteek laat hem niet los, zelfs niet diep in de gepensioneerde leeftijd. Daan gaat nog steeds op zoek naar de prikkels die kunst hem aanbiedt. Met ‘Geen dag zonder kunst’, geniet hij veel weerklank op zijn Facebook-pagina, waaruit blijkt dat het vuur dat hem voedt nog lang niet is uitgeblust. Wanneer ik hem ontmoet in zijn bibliotheek vraag ik hem waar hij die dag naartoe trekt. “Geen dag zonder kunst betekent niet noodzakelijk dat ik elke dag kunst zie”, antwoordt hij laconiek. Gezien de omvang van zijn bibliotheek begrijp ik meteen wat hij bedoelt. Kunst kan je op heel veel manieren beleven.

Opening tentoonstelling Karolien Soete in De Spil

Schoonheid kan in alles zitten

Dit ruim denken, de constante zoektocht naar wat het oog nog niet heeft gestreeld, het continue aaneenrijgen van nieuwe inzichten die elkaar blijven voeden, het typeert de man. Ondanks zijn opleiding filosofie, die hem helpt om kunst in een bredere context te duiden, ziet hij kunst als een pragmatische ervaring die “de levenskwaliteit verhoogt”. Een keramisch werk kan hem net zo ontroeren als een groots schilderij. In twee draadjes die op ingenieuze wijze op elkaar inspelen ziet hij “pure poëzie”. “Elke kunstenaar kan boeien”, legt hij uit, “schoonheid kan overal in zitten”.

Wat niet betekent dat in alles schoonheid schuilt. Zijn getrainde, snelle oog scheidt snel het kaf van het koren, hoewel, geeft hij toe, de waardering van een kunstwerk soms moet groeien. Er is echter één precieze eigenschap van kunst die hem heilig is, met dewelke hij het onderscheid tussen goed en slecht snel kan vatten: authenticiteit. Een vaag begrip misschien, dat voor hem nochtans zowel intellectueel als gevoelsmatig als leidraad dient voor het waarderen, misschien zelfs het begrijpen van kunst.

Het verklaart zijn fascinatie voor een ontzettend breed spectrum aan kunst. Het ontroert hem wanneer kunstenaars aandacht hebben voor de ‘kleine mens’, wanneer kleinere kunstinitiatieven mikken op meer sociale coherentie in de onmiddellijke omgeving. Hij herbeleeft de installatie van de kaboutertjes van Rik Delrue, verspreid over verschillende locaties in Gent, naar aanleiding van de opening van het Huis van Alijn. Enthousiast haalt hij ook het werk van Ria Verhaeghe in herinnering, die haar krantenknipsels in volstrekt nieuwe categorieën weet te bundelen, en hiermee de kijker uitnodigt om nieuwe paden te leggen in de hersenen, anders te gaan denken. Wat moet kunst nog meer zijn?

Daan is het talent voor verwondering nog lang niet verloren. Tijdens atelierbezoeken vallen hem meestal de kleine objecten op die veel kunstenaars graag om zich heen hebben wanneer ze aan het werk zijn. Het zijn de authentieke inspiratiebronnen voor de kunst die ze maken. Daarom kan kunst hem nog steeds verrassen – hij noemt spontaan het werk van Mark Manders als voorbeeld – ondanks alles wat hij reeds heeft gezien sinds zijn eerste stapjes in de kunstwereld, een paar levens geleden.

De zoektocht naar authenticiteit verklaart waarom Daan Rau enkel over kunst kan spreken en schrijven vanuit het werk zelf, eerder dan vanuit de context of via een intellectuele analyse. De authenticiteit, per slot van rekening, zit ergens diep in het hart van het werk. Enkel door zijn eigen hart open te stellen, het als zintuig te gebruiken, kan men een kunstwerk werkelijk zien, de essentie ervan proeven.

Daan Rau is misschien geen kunstpaus, maar hij is ontegensprekelijk een onnoemelijk belangrijke missionaris voor de kunstbeleving in Vlaanderen.


Dit artikel verscheen tevens in #3 van TheArtCouch Magazine, nog steeds beschikbaar online of bij de betere boekhandelaars en musea (Copyright, Theoria, De Reyghere, De Zondvloed, Museum Dhondt-Dhaenens, MSK Gent, SMAK, Kunst in Huis, Amarant)

Frederic De Meyer

Art crunches: Bernard Frize, Banksy, Zou, Chinese art, MadC, Dan Witz
Frederic De Meyer

Author: Frederic De Meyer

Share This Post On

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Pin It on Pinterest

Deel dit artikel op