De viering van het kunstboek bij Fred&Ferry

Posted By The ArtCouch

Tot 4 oktober 2025 kan je bij Fred & Ferry in Antwerpen een merkwaardig tentoonstellingsproject ontdekken rond het kunstenaarsboek. Vijftig kunstenaars tonen er vijftig unieke boekobjecten: geen kunstboeken in de klassieke betekenis, maar boeken die zélf kunstwerken zijn. Het project wordt gecureerd door Bruno Devos en Frederik Vergaert en vormt een van de hoogtepunten van het vijfjarig bestaan van de galerie.

Naast de tentoonstelling wordt ook de Chambord Staircase van Adrien Tirtiaux voor het eerst onthuld. Bovendien opent de bibliotheek van het .WIT BOEK-project, die tot 20 december toegankelijk blijft. Fred & Ferry plaatst zo het kunstenaarsboek in de kijker als een medium dat zowel verleden als toekomst van de kunst met elkaar verbindt.

De geschiedenis van het boek is onlosmakelijk verbonden met de menselijke drang om kennis te bewaren en te delen. Van de spijkerschrift-tabletten in Mesopotamië en Egyptische hiërogliefen tot de Romeinse codex in de eerste eeuw na Christus: elk nieuw formaat bracht een revolutie teweeg in hoe informatie werd vastgelegd en doorgegeven. De uitvinding van de drukpers door Johannes Gutenberg in 1440 zorgde voor een ongeziene democratisering van het geschreven woord.

Toch ontstond pas in de twintigste eeuw het kunstenaarsboek zoals we dat vandaag kennen. Avant-gardebewegingen als dada, surrealisme en conceptuele kunst onderzochten het boek als autonoom kunstwerk. Stéphane Mallarmé’s experimentele dichtbundel Un Coup de Dés (1897) legde de basis door typografie en ritme even belangrijk te maken als de inhoud. Marcel Duchamp tilde het medium verder uit zijn functionele context met zijn Boîte-en-Valise (1936-41), een draagbare collectie miniaturen van zijn eigen werk.

Dieter Roth, de Zwitserse pionier van het kunstenaarsboek, maakte in de jaren vijftig en zestig boeken die speels, interactief en vaak veranderlijk waren. Ze nodigen uit tot aanraking en persoonlijke interpretatie, en benadrukken zo het boek als tastbaar kunstobject. Marcel Broodthaers gaf het genre een conceptuele lading met zijn Pense-Bête (1964), waarin hij bundels van eigen poëzie in gips goot en zo van hun leesbaarheid beroofde. Ook zijn latere herwerking van Mallarmé’s Un Coup de Dés maakte duidelijk dat het boek als medium eindeloos kon worden bevraagd en herschikt.

Vanaf de jaren zeventig groeide het kunstenaarsboek uit tot een belangrijk verzamelobject, zowel in privécollecties als in gespecialiseerde bibliotheken. Boekhandels als Boekie Woekie in Amsterdam werden ontmoetingsplekken voor kunstenaars en liefhebbers, en hielpen het genre levend en toegankelijk te houden. Zelfuitgaven en kleine oplages versterkten bovendien de democratische dimensie: een kunstenaarsboek kan intiem, betaalbaar en persoonlijk zijn, terwijl het tegelijk een radicaal kunstwerk vormt.

De jubileumtentoonstelling bij Fred & Ferry plaatst die rijke traditie in de schijnwerpers en verbindt ze met actuele artistieke praktijken. Tijdens de finissage op zaterdag 4 oktober (14u–19u) krijgen bezoekers de kans om in gesprek te gaan met kunstenaars en curatoren.

Wie nieuwsgierig is naar de grenzen tussen literatuur, beeldende kunst en objectkunst, mag deze tentoonstelling niet missen. Het kunstenaarsboek bewijst dat een boek meer kan zijn dan een drager van woorden: het kan een sculptuur zijn, een concept, een ervaring — een kunstwerk in de puurste zin.