40 jaar Chambres d’Amis in het S.M.A.K.

Posted By Frederic De Meyer

Wie in 1986 in of rond Gent woonde, kon er niet omheen. Er bestond nog zoiets als de ‘talk of the town’, en iedereen had het toen over Chambres d’Amis, waarin die gekke museumdirecteur met zijn van de pot gerukte initiatieven hedendaagse kunst in de huiskamers van gewone mensen tentoonstelde. Ik was toen een leek op kunstvlak, moet ik bekennen, en leefde nog in de naïeve veronderstelling dat kunst gelijkstond aan de renaissance en het impressionisme, maar ongeveer daar was gestopt in haar evolutie. Ik liet het evenement dus aan mij voorbijgaan. Dat betekende niet dat ik er geen opinie over had, weliswaar met weinig kennis onderbouwd, zoals het een puber betaamt.

De herdenking van 40 jaar Chambres d’Amis in het S.M.A.K. is voor mij dus allereerst een mogelijkheid om de schade in te halen.

De zalen rechts op de gelijkvloerse verdieping bieden alvast heel wat didactisch materiaal, van conceptnota’s tot allerhande krantenknipsels. Voor wie de tijd neemt om zich erin te verdiepen, ontstaat een genuanceerd beeld van het evenement, waarin zowel voor- als tegenstanders aan bod komen en bewoners en bezoekers hun stem krijgen. De bedoeling was dan ook expliciet om het begrip kunst ter discussie te stellen, een ontwikkeling die toen al enkele decennia aan de gang was, maar nog lang niet uitgeput bleek. Chambres d’Amis was tegelijk een tentoonstelling en een experiment: over de plaats van kunst, de rol van het museum en de relatie tussen kunstenaar, bewoner en bezoeker.

In het kielzog van elk grootschalig evenement ontstaan neveninitiatieven en, zeker bij een gevoelig onderwerp als kunst, tegenreacties. Het siert deze herdenking dan ook dat er een aparte ruimte werd ingericht om drie belangrijke initiatieven uit 1986 opnieuw onder de aandacht te brengen.

Voor Initiatief ’86 nodigden lokale kunstverenigingen drie internationale curatoren uit om in de Sint-Pietersabdij tentoonstellingen met uitsluitend Belgische kunstenaars samen te stellen. Het project wilde de beperkte aanwezigheid van Belgische kunst op het internationale toneel aanklagen. Later werd ook Jan Hoet als curator toegevoegd. Daarnaast was er Initiatief d’Amis in de Vooruit, toen al een rebelse broedplaats voor kunst en cultuur. Zeven kunstenaars brachten er werk van een vijfenveertigtal Belgische kunstenaars samen in een experimentele combinatie van tentoonstellingen, optredens en performances. Nog kritischer was Antichambre, georganiseerd in een leegstaande fabriek aan de rand van Gent. Als reactie op het selectieproces van Chambres d’Amis mocht daar iedere kunstenaar zonder voorafgaande beoordeling werk tonen. Het aantal deelnemers bleef daardoor tijdens het project aangroeien.

©TheArtCouch

De tentoonstelling staat ook stil bij de blijvende invloed van Chambres d’Amis. Later trok het S.M.A.K. opnieuw de stad in met Over The Edges in 2000 en TRACK in 2012. Zeventien werken uit 1986 kwamen bovendien in de museumcollectie terecht. De medewerkers spreken over een ‘spookcollectie’: werken die voor specifieke woningen en bewoners werden gemaakt en nooit bedoeld waren voor een museumzaal.

Drie kunstenaars onderzoeken nu hoe dat materiaal toch opnieuw kan worden getoond. Haim Steinbach brengt werken van Daniel Buren, Joseph Kosuth en Jan Vercruysse samen in een nieuwe architecturale installatie rond het idee van de gastenkamer. Susanne Kriemann vertrekt van archieffoto’s van de woningen en creëert een suggestieve tussenzone tussen verleden en toekomst, privéruimte en museum. Heike Pallanca grijpt onder meer terug naar de deuren die Jef Geys in 1986 tegen blinde muren plaatste. Via deuren, grenzen, aardbevingen en verschuivende landmassa’s verbindt ze de idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap met actuele politieke en maatschappelijke vragen.

©TheArtCouch

Met de opstellingen aan de rechterflank van de gelijkvloerse verdieping is deze tentoonstelling eerder kleinschalig, misschien uit praktische overwegingen – een tentoonstelling die buiten de voegen van het museum plaatsvond opnieuw binnen zijn grenzen willen brengen, is per slot van rekening op zich al een tegenstrijdigheid – of om het uiteindelijke belang ervan te relativeren. In veertig jaar is er heel wat gebeurd, ook in de kunstwereld.

Chambres d’Amis was ongetwijfeld een teken van een tijd waarin kunst uit haar voegen barstte – niet voor het eerst en evenmin als eerste initiatief – maar het heeft niettemin sporen nagelaten. Sporen zijn niet altijd zichtbaar of voelbaar, maar dat betekent niet dat ze onbestaand zijn. Het is alvast een goede zaak dat zo’n herdenkingstentoonstelling ons daaraan herinnert.

40 jaar Chambres d’Amis loopt nog tot 10 januari. Ontdek het programma van lezingen, rondleidingen, workshops en meer activiteiten rond de tentoonstelling op smak.be.