“Het probleem met de faam van een kunstenaar is dat hij twee keer naam moet maken, eens levend en eens dood.”

Posted By Willem Elias

Sinds een tiental jaren sta ik geregeld te gluren voor de vele ramen van de kunsthandel D§Art. Dit soort vitrines zijn te zeldzaam geworden in het stedelijk landschap. Galerie Lingier heeft de deuren gesloten en bij Francis Maere moet je de trap op om iets te zien. Ik hou van plekken waar kunst te koop is die al wat geleefd heeft en reeds een plaats kreeg in de kunstgeschiedenis of die aan het verwerven is.

Ik ben verzot op Belgsiche kunst. Om dezelfde reden als ik Franse wijn verkies, ik weet wat in de fles zit en wat men verwachten kan. Ik heb er een idee van hoe hij gaat evolueren als hij nog wat in de kelder ligt. Ik ben daarenboven overtuigd van de kwaliteit van Belgische kunst.

Zwak punt is dat in dit land niet één kunstenaar een nieuwe beweging in gang gezet heeft. Maar eens ze er hun versie van gemaakt hebben, krijg je buitengewoon boeiende resultaten.

Ik durf al eens te beweren dat hoewel ze niet aan de oorsprong van de stroming liggen, ze er de beste vertegenwoordigers van zijn, Rik Wauters is de beste fauvist. Permeke is de beste expressionist, of is Servaes beter? Magritte is de beste surrealist. Tytgat is beter dan Chagall. En als nieuwe inwoner van Oostende beweer ik vaak dat Ensor beter is dan Van Gogh, allicht mijn manier van inburgering.

Even belangrijk als wat hier aan de muur hangt zijn de aanwezigen die grotendeels collectioneurs zijn. Het Franse woord is hier beter dan collector, dat teveel aan een opvangplaats voor water doet denken. Hoe dan ook is het de stam ‘lect’ die hier een centrale rol speelt. Als ik het zo uitspreek is het niet hoorbaar of het met k of met c geschreven staat. K had gekund. Dan zitten we bij ‘lekkerbek’, de collectioneur van eten en drinken, die smult en gulzig proeft. De esthetica van de smaak heet ‘gastronomie’, de wetgeving van de maag, de plek waar lekkernijen samenkomen. Het is raar dat men niet spreekt van glossonomie, de regels van de tong, of stomanomie, de wetten van de mond, maar het verzamelvat als locatie verkozen heeft. De collectie als plaats waar alles samenkomt is belangrijk. Het samenbrengen van meerdere voorwerpen verbonden aan een eigen subjectieve voorkeur binnen objectieve grenzen (stijl, soort, periode) is de kern van het collectioneurschap.

En hier is dat ‘-lect’ belangrijk. Het komt van het woord ‘legere’, dat ‘lezen’ betekent, maar verder gaat, nl. naar wat lezen eigenlijk inhoud, met name het onderscheid opmerken tussen de verschillende letters. Het verschil zien, dat is de kern van het collectioneren. Interessant is ook dat datzelfde ‘-lect’, voorkomt in intelect, diegenen die het verstand heeft om dat onderscheid te zien.

Een kunsthandelaar en een galeriehouder zijn niet dezelfde beroepen. Dat is ook zichtbaar aan de werkwoorden ‘handelen’ en ‘houden’. Dit laatste is vrij conservatief. De galerijhouder, toont met enige regelmaat de meest recente werken van een beperkt aantal kunstenaars. Men noemt dat zijn ‘stal’. Die agrarische beeldspraak zegt voldoende. De kunstenaars status wordt vetgemest met aangepaste gebakken lucht. Er wordt een omheining aangebracht zodat een veediefstal bemoeilijkt wordt. De kunsthandelaar handelt, hij neemt de beslissing om uit het grote aanbod de beste te selecteren, uiteraard volgens zijn eigen oordeel, en dan nog de beste werken van die kunstenaar. Precies dat is een filterende activiteit. Als en kunstenaar twee jaar weinig interessants gemaakt heeft, dan nog moet de galerist dat tonen en zwijgen dat hij zweet.

Het probleem met de faam van een kunstenaar is dat hij twee keer naam moet maken, eens levend en eens dood. Aan het eerste werkt de galerist mee, aan het tweede de kunsthandelaar.

Geen van beide zijn beschermde beroepen, om ’t even wie, kan met een galerij of kunsthandel beginnen. Een goede wordt echter verondersteld een ‘oog’ ontwikkeld te hebben voor kwaliteit. Er zijn twee manieren om kunstkennis te verwerven. Er is de theoretische weg via de studie van de kunstgeschiedenis, vandaag kunstwetenschap genoemd. In principe kan men zo’n diploma verwerven, zonder ooit één kunstwerk te hebben gezien, enkel via boekenwijsheid. Mijn oom zaliger, dr. Roger Marijnissen, kon kafferen op kunsthistorici die nooit de achterkant van een schilderij gezien hadden. Hij bedoelde daarmee dat ze geen oog hadden voor de materialiteit van het kunstwerk. Een schilderij is in eerste instantie een scheikundig proces op een drager.

Zo is het ook mogelijk dat een praktische kunstkenner nooit een boek gelezen heeft, maar enkel oordeelt op basis van zijn ervaring in het omgaan met kunst. Allicht bestaan geen van beide uitersten.

Didier Eggermont liep Academie, sectie fotografie, en verdiepte zich in de Belgsiche kunst. Hij is belezen, maar kan bogen op een lange vertouwdheid met de Belgische kunst. Daarvoor bestaat een mooi uit het Frans afstammende term ‘connoisseurship’. Deze discipline richt zich op het herkennen en beoordelen van individuele kunstwerken door middel van visuele ervaring, intuïtie en stilistische vergelijking. Het is een ambachtelijk en ervaringsgericht vakgebied waarin de kenner met getrainde blik — vaak op basis van jarenlange blootstelling aan originele werken — de “hand van de meester” tracht te identificeren.

Bij D§Art vindt men de gevestigde namen. Het doet goed om vast te stellen dat daar ook evolutie in te vinden is. Zo werd recent de lijst op de buitenruit nog aangevuld met George Minne en zijn leerling Jos Verdegem. Van deze laatste hangt een meesterwerk, Monette, uit de Parijse periode. De getoonde werken komen uit zijn privécollectie.

Rest me alleen nog de wens uit te drukken dat er binen 10 jaar opnieuw een gelegenheid is om een feestje te bouwen en uiteraard dat ik er nog bij kan zijn om een feestrede te houden.