Kafka schreef het ooit, vrij vertaald: ik was beschaamd wanneer ik me bewust werd van het feit dat het leven een verkleedpartij is waar ik als enige met mijn eigen gezicht naartoe kwam.
De vraag waarom we ons willen opkleden of met lagen make-up bedekken, is niet zo moeilijk te beantwoorden: we willen tenslotte dat de wereld op een bepaalde manier naar ons kijkt, dat de wereld ons ziet zoals we willen dat ze ons ziet. Ook al is dit een bijzonder ijdele hoop, het is uiteindelijk een vorm van controle die we trachten uit te oefenen op onze omgeving. Zelfs de drang naar conformiteit die met deze gebruiken gepaard gaat, is makkelijk te verklaren, voor wie de evolutietheorie genegen is: het conformeren aan de groepsnormen zou een manier zijn om je aan de hand van de groep veilig te stellen. Beide waren in vroegere tijden ondeelbaar.
Moeilijker te beantwoorden is wat het precies met je doet, waar precies de drang naar autonomie en individualiteit ophoudt om zich te plooien naar een sociale norm. Wanneer worden de rituelen waarmee we onze positie in de gemeenschap bevestigen, vervormd tot een obsessief verbergen van elk gebrek of elke hapering die, uiteindelijk, juist een deel informatie bevat over onze eigenheid, ons bestaan als autonoom individu?
Het is dat spanningsveld dat Vanessa onderzoekt, al lijkt het soms een speelveld, te oordelen naar haar soms luchtige aanpak van het thema. Soms subtiel, wanneer drie vrouwen aarzelen om de laatste doughnut op te eisen, nagenoeg klaar om ervoor te vechten, of wanneer ze ’s nachts in verschillende poses nadenken over hun afgemeten imago. Soms ligt het in de symboliek, zoals wanneer een vrouw in een doorschijnende jurk lipstick aanbrengt bij een andere vrouw in een soort baljurk – je kan er lang over doormijmeren. Steeds vrouwen, al zijn ze lang niet de enigen die te lijden hebben onder de druk van sociale conventies – zo getuigt toch de body count die hier in handen is van een vrouw, en waar een spiegel wordt voorgehouden aan de vreemde gewoonte van (niet alle) mannen om lijstjes bij te houden van hun veroveringen, vrouwen als verzamelobject; ‘geobjectiveerd’ heet dat zo mooi in hedendaagse termen. Maar zijn vrouwen niet in zekere zin schuldig aan dit objectiveren, lijkt Vanessa zich af te vragen, door zichzelf te behandelen als een beweegbaar begrip dat aan bepaalde standaarden kan voldoen? Het is misschien ook onafwendbaar, gezien de onwrikbare tradities die met die handelingen gepaard gaan, en soms generaties overspannen.
Het kraakt en bijt vaak, af en toe vallen de maskers helemaal af. Op het einde van het feest, een doek waar ze bijzonder trots op is, vervallen de maatstaven, net als de normen. Wat er overblijft zonder masker valt moeilijk te ontcijferen. Waar je een hoge mate van naturel zou verwachten, blijken uiteindelijk ongemakkelijke verhoudingen te schuilen, waarheden over jezelf die moed vergen om te aanschouwen, maar die uiteindelijk naar een stukje authentieke zelfbeleving leiden.
One Size Fits Most met werk van Vanessa Van Meerhaeghe loopt tot 5 april bij Verduyn Gallery in Moregem. Klik hier voor alle info, naast twee andere solotentoonstellingen van Iryna Maksymova en de Franse kunstenares Tschiegg.
